Blog

Η αίσθηση φαγούρας στα μάτια συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο συχνών λόγων που οδηγούν τους ασθενείς στο φαρμακείο, με σκοπό την αναζήτηση κατάλληλης καθοδήγησης. Από τις αλλεργίες και την ξηροφθαλμία μέχρι τις λοιμώξεις και τους ερεθισμούς, απαιτείται σωστή αξιολόγηση και πρόταση των κατάλληλων λύσεων για την αποτελεσματική ανακούφιση των συμπτωμάτων. Παρακάτω συγκεντρώνονται όλα τα βασικά στοιχεία που απαιτούνται για μια ασφαλή και στοχευμένη αντιμετώπιση σε κάθε στάδιο της φαρμακευτικής συμβουλής.

Οι κύριες αιτίες
Αλλεργίες
Όταν ένας ασθενής παραπονείται για φαγούρα στα μάτια, είναι καθοριστικής σημασίας να εντοπιστεί η αιτία των συμπτωμάτων, ώστε να δοθεί η κατάλληλη αγωγή. Οι αλλεργίες, είτε εποχικές —που σχετίζονται κυρίως με τη γύρη— είτε ολοετείς, όπως αυτές που προκαλούνται από ακάρεα ή το τρίχωμα των ζώων, αποτελούν μια πολύ συχνή αιτία. Ο μηχανισμός τους βασίζεται στην υπερβολική απελευθέρωση ισταμίνης λόγω ενεργοποίησης των μαστοκυττάρων, γεγονός που οδηγεί σε συμπτώματα όπως δακρύρροια, ερυθρότητα, φαγούρα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, υδαρείς εκκρίσεις.

Τα συμπτώματα αυτά θα πρέπει να κατευθύνουν προς μια ειδική θεραπευτική προσέγγιση, με έμφαση στα αντιισταμινικά κολλύρια για γρήγορη ανακούφιση, καθώς και στα κολλύρια σταθεροποίησης των μαστοκυττάρων για πιο μακροπρόθεσμη και προληπτική δράση.

Ξηροφθαλμία
Μία ακόμη συχνή αιτιολογία είναι το σύνδρομο ξηροφθαλμίας, το οποίο οφείλεται συνήθως σε ανεπαρκή παραγωγή ή σε κακή ποιότητα δακρύων. Η παραγωγή του δακρυϊκού φιλμ βρίσκεται υπό νευρικό και ορμονικό έλεγχο, με τις ορμόνες —και ιδιαίτερα τα ανδρογόνα— να παίζουν σημαντικό ρόλο, καθώς συμβάλλουν στη σύνθεση λιπιδίων από τους μεϊβομιανούς αδένες. Για τον λόγο αυτό, η ξηροφθαλμία εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες, ενώ η συχνότητά της αυξάνεται με την ηλικία και τη μείωση των σεξουαλικών ορμονών, με τις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες να επηρεάζονται περισσότερο.

Εκτός από τον κνησμό, οι ασθενείς μπορεί να περιγράφουν αίσθηση ξένου σώματος, σαν «άμμο» στα μάτια, ή μια επίμονη ενόχληση, ιδιαίτερα στο τέλος της ημέρας ή σε περιβάλλον με κλιματισμό. Αν και αρχικά τα συμπτώματα μπορεί να είναι παροδικά και να εμφανίζονται ανάλογα με εκλυτικούς παράγοντες, η ξηροφθαλμία έχει την τάση να γίνεται χρόνια, καθώς προκαλεί τοπική φλεγμονή που επιδεινώνει περαιτέρω τη διαταραχή του δακρυϊκού φιλμ. Μόλις εγκατασταθεί αυτός ο φαύλος κύκλος, η κατάσταση «αυτονομείται». Στις σοβαρές μορφές μπορεί να εμφανιστούν βλάβες του κερατοειδούς, όπως κερατίτιδες ή κερατοεπιπεφυκίτιδες.

Οφθαλμικές λοιμώξεις
Οι οφθαλμικές λοιμώξεις και κυρίως οι ιογενείς ή βακτηριακές επιπεφυκίτιδες αποτελούν επίσης πιθανή αιτία κνησμού. Συνήθως εκδηλώνονται με έντονη ερυθρότητα, οίδημα και, ορισμένες φορές, πυώδεις εκκρίσεις. Η παρουσία αυτών των συμπτωμάτων πρέπει να κινητοποιεί για ταχεία και κατάλληλη αντιμετώπιση. Παράλληλα, οι ερεθισμοί που προκαλούνται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως ο καπνός, η σκόνη ή χημικές ουσίες, καθώς και η παρατεταμένη χρήση φακών επαφής, μπορούν επίσης να ευθύνονται για την εμφάνιση φαγούρας. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι συχνά απαραίτητη η αξιολόγηση της υγιεινής και των καθημερινών συνηθειών του ασθενούς.

Δερματολογικές παθήσεις
Επιπλέον, ορισμένες δερματολογικές παθήσεις, όπως η ατοπική δερματίτιδα ή η οφθαλμική ροδόχρους ακμή, μπορεί να προκαλέσουν κνησμό στα μάτια, συνοδευόμενο από άλλα δερματικά ή αγγειακά σημεία.

Τα βασικά ερωτήματα που πρέπει να θέσετε στον πάγκο
Για την ορθή καθοδήγηση του ασθενούς, είναι σημαντικό να προηγείται μια σύντομη αλλά στοχευμένη διερεύνηση. Η διάρκεια των συμπτωμάτων αποτελεί ένα πρώτο σημαντικό στοιχείο: τα πρόσφατα συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με οξεία αλλεργία ή επιπεφυκίτιδα, ενώ μια χρόνια ενόχληση κατευθύνει περισσότερο προς την ξηροφθαλμία ή κάποια χρόνια αλλεργία. Παράλληλα, θα πρέπει να διερευνώνται τα συνοδά συμπτώματα, όπως η ερυθρότητα, η δακρύρροια, οι εκκρίσεις ή η φωτοφοβία. Είναι επίσης σημαντικό να ερωτάται ο ασθενής για πιθανούς εκλυτικούς παράγοντες, όπως η έκθεση σε γνωστά αλλεργιογόνα, η παρατεταμένη χρήση φακών επαφής ή η πρόσφατη χρήση καλλυντικών προϊόντων. Τέλος, το ιστορικό αλλεργιών ή δερματολογικών παθήσεων, καθώς και η χρήση οφθαλμικών θεραπειών ή φακών επαφής, συμβάλλουν ουσιαστικά στον καθορισμό της αιτίας.

Τα φάρμακα που διατίθενται χωρίς ιατρική συνταγή
Όσον αφορά τις διαθέσιμες λύσεις χωρίς συνταγή, στην περίπτωση των οφθαλμικών αλλεργιών υπάρχουν αρκετές κατάλληλες επιλογές. Τα κολλύρια με χρωμογλυκικό νάτριο δρουν σταθεροποιώντας τα μαστοκύτταρα και προλαμβάνοντας την απελευθέρωση ισταμίνης και τη συνακόλουθη φλεγμονώδη αντίδραση. Η δράση τους είναι κυρίως προληπτική, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα αποτελεσματικά όταν χρησιμοποιούνται πριν από την έκθεση σε αλλεργιογόνα. Αντίθετα, η λεβοκαβαστίνη αποτελεί ένα τοπικό αντιισταμινικό που μπλοκάρει τους υποδοχείς Η1 της ισταμίνης, προσφέροντας ταχεία ανακούφιση από τα συμπτώματα, ιδίως από τον κνησμό και την ερυθρότητα, αν και η διάρκεια δράσης της είναι περιορισμένη και δεν προλαμβάνει μελλοντικές αντιδράσεις. Και οι δύο αυτές επιλογές μπορούν να συνδυαστούν με τεχνητά δάκρυα για επιπλέον ενυδάτωση και καταπράυνση. Σε περιπτώσεις γενικευμένων αλλεργικών συμπτωμάτων, μπορούν να προταθούν και από του στόματος αντιισταμινικά, όπως η λοραταδίνη, η σετιριζίνη ή η φεξοφεναδίνη. Η τελευταία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω του καλού προφίλ ανοχής της και της απουσίας κατασταλτικής δράσης, γεγονός που την καθιστά κατάλληλη για άτομα που χρειάζεται να διατηρούν την εγρήγορσή τους κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Στη διαχείριση της ξηροφθαλμίας, τα υποκατάστατα δακρύων αποτελούν βασικό θεραπευτικό μέσο, καθώς αντισταθμίζουν την ανεπάρκεια του δακρυϊκού φιλμ. Διαφέρουν κυρίως ως προς το ιξώδες τους, το οποίο επηρεάζει τη διάρκεια παραμονής τους στην οφθαλμική επιφάνεια. Τα πιο ρευστά σκευάσματα, όπως εκείνα που περιέχουν πολυμερή βινυλίου ή ορισμένα κυτταρινικά παράγωγα, έχουν μικρότερη διάρκεια δράσης, αλλά δεν προκαλούν θόλωση της όρασης κατά την ενστάλαξη. Αντίθετα, πιο παχύρρευστα σκευάσματα, όπως εκείνα που περιέχουν καρμελλόζη ή καρβομερή, παραμένουν περισσότερο χρόνο στην επιφάνεια του οφθαλμού, αν και ενδέχεται να προκαλέσουν παροδική θόλωση.

Η εκτοΐνη είναι ένα φυσικό, πολυδύναμο αμινοξύ που δρα ως ισχυρός ενυδατικός και προστατευτικός παράγοντας του ματιού. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία και την πρόληψη των συμπτωμάτων της εποχικής και χρόνιας αλλεργικής επιπεφυκίτιδας που οφείλεται, π.χ., στη γύρη, στα ακάρεα, στο τρίχωμα των ζώων, στη μούχλα κ.λπ. Το αίσθημα κνησμού, ο ερεθισμός, η ερυθρότητα και η δακρύρροια των ματιών μπορούν να μειωθούν αποτελεσματικά.

Το υαλουρονικό οξύ, το οποίο υπάρχει φυσιολογικά στο μάτι, χαρακτηρίζεται από ισχυρή ενυδατική και λιπαντική δράση και περιλαμβάνεται τόσο σε πιο ρευστές όσο και σε πιο παχύρρευστες μορφές, καθώς και σε σκευάσματα τύπου spray. Σε υψηλότερες συγκεντρώσεις προσφέρει μεγαλύτερη διάρκεια δράσης και καλύτερη άνεση. Πολλά σύγχρονα σκευάσματα συνδυάζουν το υαλουρονικό οξύ με άλλα συστατικά, όπως καρβομερή, λιπιδικούς παράγοντες, φυτικά εκχυλίσματα ή τρεχαλόζη, προκειμένου να ενισχύσουν την προστατευτική και ενυδατική τους δράση.

Σε ήπια συμπτώματα επαρκούν συνήθως πιο ρευστές μορφές ή spray, ενώ σε πιο έντονα ενοχλήματα ή κατά τη διάρκεια της νύχτας προτιμώνται πιο παχύρρευστα σκευάσματα. Οι ειδικοί συστήνουν συχνά τη χρήση δύο διαφορετικών τύπων, ώστε να προσαρμόζονται στις ανάγκες της καθημερινότητας. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στην επιλογή σκευασμάτων χωρίς συντηρητικά, ειδικά για άτομα που χρησιμοποιούν φακούς επαφής.

Επιπεφυκίτιδες και ερεθισμοί
Σε περιπτώσεις επιπεφυκίτιδας ή ερεθισμού, μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντισηπτικά κολλύρια, όπως εκείνα που περιέχουν εξαμιδίνη, για ήπιες μορφές. Ο φυσιολογικός ορός είναι επίσης χρήσιμος για τον καθαρισμό και την απομάκρυνση ερεθιστικών παραγόντων, προσφέροντας παράλληλα ανακούφιση. Νεότερα σκευάσματα σε μορφή gel, που συνδυάζουν αντισηπτική και ενυδατική δράση, είναι ιδιαίτερα κατάλληλα για βραδινή χρήση, όταν τα συμπτώματα είναι πιο έντονα. Παράλληλα, η σωστή υγιεινή των βλεφάρων είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς μειώνει τον κίνδυνο επιμόλυνσης και συμβάλλει στη διατήρηση της υγείας της οφθαλμικής επιφάνειας. Ειδικά καθαριστικά μαντηλάκια μπορούν να χρησιμοποιούνται καθημερινά, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα της συνολικής αντιμετώπισης.

Αναγέννηση της επιφάνειας του οφθαλμού
Τέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση σκευασμάτων που συμβάλλουν στην αναγέννηση της οφθαλμικής επιφάνειας. Τα κολλύρια που περιέχουν βιταμίνη Β12 υποστηρίζουν την αποκατάσταση των ιστών χάρη στις επανορθωτικές και νευροτροφικές τους ιδιότητες, ενώ εμφανίζουν καλή ανεκτικότητα σε ασθενείς με ξηροφθαλμία ή χρόνιους ερεθισμούς. Παράλληλα, τα οφθαλμικά gel με δεξπανθενόλη, δηλαδή προβιταμίνη Β5, συμβάλλουν στην επούλωση του επιθηλίου του κερατοειδούς. Δημιουργώντας ένα προστατευτικό και ενυδατικό φιλμ, βοηθούν στη διατήρηση της υγρασίας και ενισχύουν τη διαδικασία αποκατάστασης μικροβλαβών.

Ο συνδυασμός αυτών των δραστικών ουσιών μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο συμπλήρωμα της θεραπείας, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις επίμονης ξηροφθαλμίας ή ερεθιστικής επιπεφυκίτιδας, ενισχύοντας την προστασία της οφθαλμικής επιφάνειας και βελτιώνοντας σημαντικά την άνεση των ασθενών.

Από τη ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΣΑΝΤΗΛΑ, Φαρμακοποιό, MSc

Πηγή: pharmamanage.gr