Blog

Ειρήνη Αγαπηδάκη, Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας

Με τις δωρεάν μαστογραφίες ξεκινά την Τρίτη 13 Οκτωβρίου η νέα φάση του «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», ενώ ακολουθούν οι εξετάσεις για τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Το πρόγραμμα περνά σε εθνική χρηματοδότηση έως το 2030, με πρόβλεψη 75 εκατ. ευρώ ετησίως. Οι μέχρι σήμερα διαγνώσεις αναδεικνύουν τη σημασία της οργανωμένης πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης.

Το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» επανεκκινεί την Τρίτη 13 Οκτωβρίου, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο δωρεάν εξετάσεων για ασφαλισμένους και ανασφάλιστους δικαιούχους. Η αρχή θα γίνει με τον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού, μέσα στον μήνα ευαισθητοποίησης για τη νόσο, και στη συνέχεια θα ακολουθήσει ο έλεγχος για τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

Την ημερομηνία ανακοίνωσε η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη, μιλώντας στις 7 Οκτωβρίου στην εκπομπή «Live News» του MEGA με τον Νίκο Ευαγγελάτο. Με το μήνυμα «Τρίτη και 13! Η πιο τυχερή μέρα για την υγεία μας», η ηγεσία του υπουργείου επιχειρεί να κινητοποιήσει ξανά τους πολίτες ώστε να αξιοποιήσουν τις δωρεάν εξετάσεις.

Η νέα φάση συνοδεύεται από μια ουσιαστική αλλαγή στη χρηματοδότηση: το πρόγραμμα συνεχίζεται με εθνικούς πόρους, πέρα από τον αρχικό κύκλο του Ταμείου Ανάκαμψης. Παράλληλα, τα αποτελέσματα που παρουσίασε η Αγαπηδάκη δείχνουν ότι οι έλεγχοι έχουν ήδη οδηγήσει σε χιλιάδες διαγνώσεις καρκίνου, εντοπισμό προκαρκινικών αλλοιώσεων και παρεμβάσεις για σοβαρά καρδιαγγειακά προβλήματα.

Από το Ταμείο Ανάκαμψης στον κρατικό προϋπολογισμό

Η μετάβαση σε εθνική χρηματοδότηση αποτελεί το βασικό θεσμικό στοιχείο της επανεκκίνησης. Στην ανακοίνωση της 1ης Αυγούστου, το υπουργείο Υγείας είχε παρουσιάσει πρόβλεψη 75 εκατ. ευρώ ετησίως έως το 2030, μέσω του τακτικού προϋπολογισμού, για τη συνέχιση των δράσεων.

Η χρηματοδότηση καλύπτει τον έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου, καθώς και τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Η ίδια ανακοίνωση περιέγραφε και τη μεταφορά του προγράμματος αντιμετώπισης της παχυσαρκίας στο εθνικό σκέλος, με ρυθμίσεις για τη συνέχιση της θεραπείας των δικαιούχων.

Η σταθερή χρηματοδότηση δίνει τη δυνατότητα μακροχρόνιου σχεδιασμού. Για να αποκτήσει, όμως, η πρόληψη μόνιμη θέση στην καθημερινότητα των πολιτών, χρειάζεται και σταθερή λειτουργία, δηλαδή έγκαιρη έκδοση παραπεμπτικών, διαθέσιμα ραντεβού, ολοκλήρωση των επανελέγχων και σύνδεση των ασθενών με την κατάλληλη θεραπεία.

Τι ξεκινά στις 13 Οκτωβρίου και τι ακολουθεί

Η ανακοίνωση της 7ης Οκτωβρίου προσδιορίζει ως πρώτο βήμα την επανέναρξη των δωρεάν μαστογραφιών. Οι εξετάσεις για τα καρδιαγγειακά νοσήματα θα ακολουθήσουν το αμέσως επόμενο διάστημα.

Δεν δίνει, ωστόσο, συγκεκριμένες ημερομηνίες επανεκκίνησης για τον έλεγχο του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου. Οι δύο δράσεις παραμένουν στον βασικό σχεδιασμό του προγράμματος, αλλά η νέα ανακοίνωση δεν εξισώνει την έναρξή τους με εκείνη της μαστογραφίας.

Η ημερομηνία της 13ης Οκτωβρίου επικαιροποιεί τον προηγούμενο σχεδιασμό του υπουργείου, ο οποίος τοποθετούσε την έναρξη της νέας φάσης στον Σεπτέμβριο.

Ποιοι δικαιούνται τις βασικές εξετάσεις

Οι τέσσερις κύριες δράσεις απευθύνονται σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες. Με βάση το πλαίσιο των προγραμμάτων, οι βασικές κατηγορίες είναι:

Δράση	Βασική ηλικιακή ομάδα	Αρχικός έλεγχος
Καρκίνος του μαστού	Γυναίκες 45–74 ετών	Ψηφιακή μαστογραφία
Καρκίνος του τραχήλου της μήτρας	Γυναίκες 21–65 ετών	Τεστ Παπανικολάου στις ηλικίες 21–29 και HPV DNA test στις ηλικίες 30–65
Καρκίνος του παχέος εντέρου	Άνδρες και γυναίκες 50–69 ετών	Αυτοδιαγνωστικό τεστ ανίχνευσης αίματος στα κόπρανα
Καρδιαγγειακά νοσήματα	Άνδρες και γυναίκες 30–70 ετών	Εργαστηριακός έλεγχος και ιατρική εκτίμηση καρδιαγγειακού κινδύνου

Η συμμετοχή προϋποθέτει ΑΜΚΑ και την εκπλήρωση των επιμέρους κριτηρίων κάθε δράσης. Η ασφαλιστική κάλυψη δεν αποτελεί προϋπόθεση. Τα προγράμματα περιλαμβάνουν και ανασφάλιστους δικαιούχους. Η ηλικία, πάντως, δεν αρκεί από μόνη της για κάθε παραπεμπτικό, καθώς το σύστημα εφαρμόζει και τα προβλεπόμενα κριτήρια επιλεξιμότητας.

Μαστός: Πάνω από 6.000 διαγνώσεις σε πρώιμο στάδιο

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η Αγαπηδάκη, οι έλεγχοι έχουν οδηγήσει σε περισσότερες από 6.000 διαγνώσεις καρκίνου του μαστού σε πρώιμο στάδιο.

Το πρόγραμμα «Φώφη Γεννηματά» προσφέρει δωρεάν ψηφιακή μαστογραφία. Όταν προκύπτουν ευρήματα που απαιτούν διερεύνηση, προβλέπει πρόσθετο έλεγχο με υπερηχογράφημα και ιατρική επίσκεψη, σύμφωνα με τη διαδρομή του προγράμματος. Το υπερηχογράφημα, επομένως, λειτουργεί ως συμπληρωματική εξέταση όπου χρειάζεται και δεν αποτελεί υποχρεωτικό έλεγχο για κάθε γυναίκα.

Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να επιτρέψει θεραπευτική παρέμβαση πριν η νόσος προχωρήσει. Η πρόγνωση, ωστόσο, εξαρτάται και από τη βιολογία του όγκου, το ακριβές στάδιο και τη θεραπεία που ακολουθεί κάθε ασθενής.

Αντίστοιχα, ένα ύποπτο εύρημα στη μαστογραφία δεν ισοδυναμεί με καρκίνο. Σηματοδοτεί την ανάγκη να ολοκληρωθεί ο διαγνωστικός έλεγχος.

Παχύ έντερο: 1.536 καρκίνοι και χιλιάδες παρεμβάσεις πριν από τη νόσο

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν τα αποτελέσματα για τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, ανέφερε 1.536 διαγνώσεις καρκίνου, 12.635 άτομα με προκαρκινικές αλλοιώσεις και 17.500 πολυποδεκτομές.

Ο έλεγχος ξεκινά με δωρεάν self-test από συνεργαζόμενο φαρμακείο. Σε περίπτωση θετικού αποτελέσματος, ακολουθεί δωρεάν κλινική αξιολόγηση από γαστρεντερολόγο και, εφόσον ενδείκνυται, διαγνωστική κολονοσκόπηση.

Η συγκεκριμένη δράση συνδυάζει δύο δυνατότητες: την έγκαιρη ανίχνευση καρκίνου και την αφαίρεση αλλοιώσεων που θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε κακοήθεια. Όπως εξηγεί το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου, ορισμένοι πολύποδες, ιδιαίτερα τα αδενώματα, έχουν πιθανότητα κακοήθους εξέλιξης, ενώ οι περισσότεροι πολύποδες δεν εξελίσσονται σε καρκίνο.

Το υπουργείο παρουσιάζει τις προκαρκινικές αλλοιώσεις και τις πολυποδεκτομές ως παρεμβάσεις που αφορούν συνολικά περισσότερους από 30.000 ανθρώπους. Η ανακοίνωση, όμως, δεν διευκρινίζει αν οι δύο κατηγορίες αλληλοεπικαλύπτονται. Συνεπώς, δεν επιτρέπει ασφαλή υπολογισμό μοναδικών δικαιούχων από την απλή πρόσθεση των αριθμών.

Επιπλέον, οι πολυποδεκτομές δεν ισοδυναμούν με ισάριθμους καρκίνους που οπωσδήποτε θα εμφανίζονταν. Αποτυπώνουν ουσιαστικές προληπτικές παρεμβάσεις, των οποίων το όφελος εξαρτάται από το είδος και τα χαρακτηριστικά των αλλοιώσεων.

Τράχηλος της μήτρας: Έλεγχος και εμβολιασμός λειτουργούν συμπληρωματικά

Στο πρόγραμμα για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, η Αγαπηδάκη ανακοίνωσε 93 διαγνώσεις καρκίνου.

Η δράση προσφέρει τεστ Παπανικολάου στις γυναίκες 21–29 ετών και μοριακό HPV DNA test στις ηλικίες 30–65. Όταν τα αποτελέσματα το απαιτούν, ακολουθούν κολποσκόπηση και βιοψία από εξειδικευμένο γιατρό.

Το υπουργείο συνδέει τον αριθμό των διαγνώσεων με την αποτελεσματικότητα του δωρεάν εμβολιασμού κατά του HPV. Ο αριθμός αυτός, από μόνος του, δεν μετρά την επίδραση του εμβολίου. Μια τέτοια αξιολόγηση χρειάζεται στοιχεία για τον πληθυσμό που εξετάστηκε, την εμβολιαστική του κάλυψη, τις ηλικίες και την εξέλιξη της συχνότητας της νόσου.

Η επιστημονική τεκμηρίωση για τον συνδυασμό εμβολιασμού και ελέγχου παραμένει ισχυρή. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας μπορεί σε μεγάλο βαθμό να προληφθεί με εμβολιασμό κατά του HPV, τακτικό προσυμπτωματικό έλεγχο και θεραπεία των προκαρκινικών αλλοιώσεων.

Ο εμβολιασμός δεν καταργεί την ανάγκη ελέγχου. Η παγκόσμια στρατηγική του ΠΟΥ θέτει έως το 2030 τους στόχους «90–70–90»: εμβολιασμό του 90% των κοριτσιών έως τα 15, έλεγχο του 70% των γυναικών έως τα 35 και ξανά έως τα 45, και θεραπεία του 90% όσων έχουν προκαρκινικές αλλοιώσεις ή καρκίνο.

Καρδιαγγειακά: 350.000 πολίτες με ευρήματα και σχεδόν 1.200 αγγειοπλαστικές

Στα καρδιαγγειακά νοσήματα, η αναπληρώτρια υπουργός ανέφερε ότι οι έλεγχοι εντόπισαν εγκαίρως περίπου 350.000 πολίτες με ευρήματα, ενώ σχεδόν 1.200 χρειάστηκε να προχωρήσουν άμεσα σε αγγειοπλαστική.

Το πρόγραμμα απευθύνεται σε άνδρες και γυναίκες 30–70 ετών και συνδυάζει εργαστηριακές εξετάσεις με ιατρική εκτίμηση. Στόχος του είναι να εντοπίσει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο και να κατευθύνει όσους χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση ή αντιμετώπιση.

Οι αριθμοί δείχνουν ότι ο έλεγχος μπορεί να φέρει στο προσκήνιο προβλήματα που ο πολίτης δεν γνωρίζει. Παράλληλα, το εύρημα πρέπει να οδηγεί σε εξατομικευμένη εκτίμηση και παρακολούθηση.

Η Αγαπηδάκη παρουσίασε τις άμεσες αγγειοπλαστικές ως παρεμβάσεις που έσωσαν ζωές. Πρόκειται για τον απολογισμό του υπουργείου, όχι για δημοσιευμένη συγκριτική μέτρηση της μείωσης των θανάτων. Ο αριθμός των επεμβάσεων καταγράφει σημαντική κλινική δραστηριότητα, αλλά δεν αρκεί μόνος του για να υπολογίσει πόσοι θάνατοι αποτράπηκαν.

Τι σημαίνει ο συνολικός αριθμός των 554.000 πολιτών

Στη συνέντευξή της, η Αγαπηδάκη ανέφερε ότι περισσότεροι από 554.000 πολίτες εντοπίστηκαν έγκαιρα με ευρήματα μέσα από τις τέσσερις βασικές δράσεις.

Ο αριθμός αυτός δεν αφορά αποκλειστικά επιβεβαιωμένες διαγνώσεις καρκίνου. Περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες ευρημάτων, από προκαρκινικές αλλοιώσεις έως καρδιαγγειακά προβλήματα και αποτελέσματα που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.

Επίσης, τα επιμέρους στοιχεία που δημοσιοποίησε το υπουργείο δεν αποτελούν πλήρη ανάλυση του συνολικού αριθμού. Χωρίς αναλυτικό απολογισμό ανά δράση και σαφή καταγραφή μοναδικών συμμετεχόντων, δεν μπορεί να προκύψει αξιόπιστο ποσοστό θετικών ευρημάτων ή διαγνώσεων.

Η διάκριση έχει σημασία για την αξιολόγηση του προγράμματος: άλλο η συμμετοχή, άλλο το ύποπτο εύρημα, άλλο η τελική διάγνωση και άλλο η θεραπευτική έκβαση.

Το ελληνικό κενό που καλείται να καλύψει η οργανωμένη πρόληψη

Το «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» επιχειρεί να μεταφέρει την πρόληψη από την ατομική πρωτοβουλία σε μια οργανωμένη πρόσκληση του πληθυσμού. Το σύστημα εντοπίζει τους δικαιούχους, εκδίδει παραπεμπτικά και τους ενημερώνει, αντί να περιμένει να αναζητήσουν μόνοι τους τις εξετάσεις.

Το Προφίλ Υγείας της Ελλάδας 2025 του ΟΟΣΑ και του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Συστημάτων και Πολιτικών Υγείας καταγράφει την προηγούμενη αδυναμία ιδιαίτερα στον έλεγχο του παχέος εντέρου.

Με βάση την Ευρωπαϊκή Έρευνα Υγείας του 2019, μόλις 10% των ατόμων 50–74 ετών στην Ελλάδα είχε κάνει σχετικό προληπτικό έλεγχο τα δύο προηγούμενα χρόνια, έναντι 33% στην ΕΕ. Αντίθετα, τα αντίστοιχα ποσοστά για τον μαστό και τον τράχηλο της μήτρας ήταν 66% και 73%, υψηλότερα από τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους.

Τα στοιχεία αφορούν το 2019 και δεν αποτυπώνουν τη σημερινή συμμετοχή στο «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ». Δείχνουν, όμως, το σημείο εκκίνησης και την ανάγκη για συστηματική πρόσκληση, παραπομπή και παρακολούθηση.

Πώς κλείνουν οι δικαιούχοι τις δωρεάν εξετάσεις

Οι πολίτες που έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση λαμβάνουν ενημέρωση και παραπεμπτικά μέσω SMS ή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, όταν το σύστημα τα εκδώσει.

Όσοι δεν χρησιμοποιούν άυλη συνταγογράφηση μπορούν να απευθυνθούν με τον ΑΜΚΑ τους σε συνεργαζόμενη δημόσια ή ιδιωτική δομή, ώστε να ελέγξουν αν υπάρχει ενεργό παραπεμπτικό και να προγραμματίσουν την εξέταση. Η απουσία SMS δεν αποκλείει έναν δικαιούχο από τη συμμετοχή.

Η ιστοσελίδα proliptikes.gov.gr συγκεντρώνει την ενημέρωση για τις δράσεις και οδηγεί στα επιμέρους προγράμματα. Οι πολίτες χρειάζεται να ελέγχουν τη συμμετοχή του παρόχου και την ισχύ του παραπεμπτικού πριν από το ραντεβού.

Η επανεκκίνηση δεν σημαίνει ότι όλοι θα λάβουν μήνυμα την ίδια ημέρα ή ότι κάθε εξέταση θα είναι άμεσα διαθέσιμη σε κάθε περιοχή. Η ημερομηνία σηματοδοτεί την έναρξη της νέας φάσης, ενώ η εξυπηρέτηση εξαρτάται από την έκδοση παραπεμπτικών και τη διαθεσιμότητα των συνεργαζόμενων δομών.

Οι Κινητές Ομάδες Υγείας και η πρόσβαση στην περιφέρεια

Η δωρεάν εξέταση δεν εξαλείφει από μόνη της τις δυσκολίες πρόσβασης. Για κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών, ηλικιωμένους και ανθρώπους με κινητικούς περιορισμούς, η μετακίνηση μπορεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο.

Οι Κινητές Ομάδες Υγείας του ΕΟΔΥ λειτουργούν συμπληρωματικά, παρέχοντας υπηρεσίες στην κοινότητα και κατ’ οίκον φροντίδα όπου προβλέπεται. Η τηλεφωνική γραμμή 1135 δίνει πληροφορίες για τις δράσεις και δέχεται αιτήματα για κατ’ οίκον επισκέψεις.

Η παρουσία κινητών κλιμακίων δεν σημαίνει ότι κάθε ομάδα εκτελεί όλες τις εξετάσεις του «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ». Η διαθέσιμη υπηρεσία εξαρτάται από τον εξοπλισμό, τη στελέχωση και τον προγραμματισμό κάθε δράσης.

Η πρόληψη δεν ολοκληρώνεται με ένα SMS

Ο προσυμπτωματικός έλεγχος αναζητά νόσο ή προκαρκινικές αλλοιώσεις σε ανθρώπους χωρίς συμπτώματα. Ορισμένες εξετάσεις έχουν αποδείξει ότι μπορούν να εντοπίσουν νωρίτερα τον καρκίνο και να μειώσουν την πιθανότητα θανάτου από συγκεκριμένες μορφές του.

Για να αποδώσει, όμως, ένα πρόγραμμα χρειάζεται να ολοκληρώνει τη διαδρομή μετά το πρώτο αποτέλεσμα. Ο πολίτης με θετικό τεστ πρέπει να φτάνει στον κατάλληλο γιατρό, να ολοκληρώνει τον διαγνωστικό έλεγχο και να λαμβάνει θεραπεία όταν χρειάζεται.

Η Αγαπηδάκη υπογράμμισε ότι η πρώιμη διάγνωση συνδέεται με υψηλότερες πιθανότητες πλήρους ίασης. Η αρχή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για αρκετές μορφές καρκίνου, αλλά δεν αποτελεί ενιαίο ποσοστό επιτυχίας για όλες τις δράσεις ούτε υπόσχεση ίασης για κάθε ασθενή.

Αντίστοιχα, οι άνθρωποι με συμπτώματα δεν πρέπει να περιμένουν την πρόσκληση ενός προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου. Χρειάζονται διαγνωστική αξιολόγηση, ανεξάρτητα από τα ηλικιακά όρια της πληθυσμιακής δράσης.

Πηγή: healthpharma.gr