Blog

Τα εμβόλια, μέχρι σήμερα, «εκπαιδεύουν» το ανοσοποιητικό να αναγνωρίζει έναν συγκεκριμένο «ύποπτο»: ένα παθογόνο ή ένα τμήμα του. Μια νέα προσέγγιση, όμως, επιχειρεί κάτι πολύ πιο φιλόδοξο. Ένα εμβόλιο που δεν κυνηγά έναν ιό, αλλά ενεργοποιεί ευρύτερα την πρώτη γραμμή άμυνας του οργανισμού.

Σε μελέτη σε ποντίκια που δημοσιεύθηκε στο Science, το υποψήφιο «καθολικό» ρινικό εμβόλιο έδειξε ότι μπορεί να ενισχύσει την προστασία απέναντι σε πολλαπλές λοιμώξεις, εξηγεί ο Neil Mabbott στο The Conversation.

Πιο συγκεκριμένα, σε αντίθεση με τα κλασικά εμβόλια που παρουσιάζουν στο ανοσοποιητικό ένα συγκεκριμένο παθογόνο (ή πρωτεΐνες του), το νέο σκεύασμα περιέχει μόρια που μιμούνται τα σήματα κινδύνου που εκπέμπει το σώμα όταν δέχεται επίθεση από ιούς ή βακτήρια. Με αυτόν τον τρόπο, ορισμένα ανοσοκύτταρα εισέρχονται σε παρατεταμένη κατάσταση συναγερμού, ώστε να αντιδρούν πιο γρήγορα σε μια μεγάλη γκάμα απειλών. Πρόκειται, ουσιαστικά, για μια ώθηση της της έμφυτης άμυνας -μια στρατηγική που θεωρητικά μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη σε περιόδους έξαρσης των αναπνευστικών λοιμώξεων ή απέναντι σε νέους ιούς.

Γιατί χορηγείται ως ρινικό σπρέι: Το «σημείο 0» των λοιμώξεων

Η επιλογή της ρινικής χορήγησης δεν είναι τυχαία. Μύτη, λαιμός και πνεύμονες καλύπτονται από βλεννογόνους ιστούς, που αποτελούν την «πύλη» των περισσότερων αναπνευστικών λοιμώξεων. Όταν το εμβόλιο εφαρμόζεται απευθείας εκεί, μπορεί να κινητοποιήσει πιο έντονα την τοπική άμυνα σε σχέση με μια ένεση σε μυ. Επιπλέον, το σπρέι στοχεύει να φτάσει σε ανοσοκύτταρα βαθιά στους πνεύμονες, όπου συχνά κρίνεται η εξέλιξη μιας λοίμωξης.

Σύμφωνα με τη μελέτη, το εμβόλιο ενισχύει την επικοινωνία μεταξύ δύο κρίσιμων παικτών του ανοσοποιητικού. Από τη μία, τα κυψελιδικά μακροφάγα φαίνεται να ενεργοποιούνται, ώστε να καταστρέφουν τους εισβολείς ταχύτερα. Από την άλλη, τα Τ-κύτταρα ωθούνται σε πιο γρήγορες αντιιικές αντιδράσεις. Επειδή η στρατηγική είναι μη ειδική (δεν «κουμπώνει» σε έναν μόνο ιό), θεωρητικά μπορεί να προσφέρει κάλυψη απέναντι σε πολλά παθογόνα.

Ωστόσο, οι επιστήμονες κρατούν χαμηλά τον πήχη: τα ποντίκια δεν είναι άνθρωποι και πολλές επιτυχίες στα ζώα δεν επιβεβαιώνονται στις κλινικές δοκιμές. Εδώ, η βασική ανησυχία είναι διπλή. Πρώτον, αν η παρατεταμένη «ενίσχυση» της άμυνας μπορεί να προκαλέσει ακούσιες βλάβες σε υγιείς ιστούς. Δεύτερον, αν η ισχυρή φλεγμονώδης αντίδραση θα μπορούσε, σε ορισμένα σενάρια, να αυξήσει την ευαισθησία σε άλλες λοιμώξεις ή να έχει απρόβλεπτες επιπτώσεις σε ευάλωτους πληθυσμούς, όπως οι ηλικιωμένοι.

Στα ζώα, η προστασία φάνηκε να διαρκεί έως και τρεις μήνες (διάστημα μικρότερο από αρκετά συμβατικά εμβόλια). Αν κάτι αντίστοιχο ίσχυε και στους ανθρώπους, δεν θα ήταν απαραίτητα «αποτυχία», αλλά θα περιόριζε τη χρήση σε πιο στοχευμένα χρονικά παράθυρα, όπως πριν και κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Τι (μένει να) περιμένουμε στο εγγύς μέλλον

Αν η αποτελεσματικότητά του επιβεβαιωθεί και στους ανθρώπους, ένα τέτοιο εμβόλιο θα μπορούσε να μειώσει την ανάγκη για ξεχωριστές, ετήσιες, ενισχυτικές δόσεις έναντι αναπνευστικών RNA ιών, όπως η γρίπη, η COVID-19 και ορισμένοι ιοί του κοινού κρυολογήματος. Το αν θα επεκταθεί σε DNA ιούς, λόγου χάριν της ανεμοβλογιάς ή της ηπατίτιδας, παραμένει αβέβαιο.

Εκεί όπου η προοπτική γίνεται πραγματικά μεγάλη είναι η πανδημική ετοιμότητα. Ένα «ευρύ» εμβόλιο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως το πρώτο στρώμα άμυνας απέναντι σε έναν νέο, άγνωστο ιό, μειώνοντας τη σοβαρή νόσηση και τους θανάτους μέχρι να αναπτυχθεί το στοχευμένο εμβόλιο.

Όμως, πριν από κάθε σενάριο, υπάρχει ένα απαραίτητο φίλτρο: δοκιμές στον άνθρωπο, με πρώτο και αδιαπραγμάτευτο κριτήριο την ασφάλεια. Και όπως σημειώνει ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Bali Pulendran, στην καλύτερη περίπτωση θα μπορούσε το καθολικό αναπνευστικό εμβόλιο να είναι διαθέσιμο σε 5 με 7 χρόνια.

Πηγή: ygeiamou.gr