Blog

Ο Γενικός Διευθυντής της FARAN, Παναγιώτης Κουκουλομμάτης PhD, απαντά στις ερωτήσεις μας για τις προκλήσεις της ογκολογικής φροντίδας και για το πώς οι εξελίξεις στην πολιτική υγείας, την παραγωγή φαρμάκων και τις νέες τεχνολογίες διαμορφώνουν το σημερινό περιβάλλον για τους ασθενείς και το σύστημα υγείας.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου, ποιο μήνυμα θεωρείτε ότι έχει σήμερα τη μεγαλύτερη σημασία για τους ασθενείς και την ογκολογική κοινότητα;

Θεωρώ ότι το σημαντικότερο μήνυμα είναι αυτό που κυριαρχεί διεθνώς, το «United by Unique», το οποίο αναδεικνύει μια βαθιά ανθρωποκεντρική προσέγγιση, υπογραμμίζοντας ότι κάθε ασθενής βιώνει μια εντελώς προσωπική διαδρομή που απαιτεί εξατομικευμένη φροντίδα και σεβασμό στις ιδιαίτερες ανάγκες του.

Πέρα από τη μοναδικότητα κάθε περίπτωσης, η κοινότητα πρέπει επίσης να παραμένει ενωμένη στους κοινούς στόχους της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης, της ισότητας στην πρόσβαση και της μείωσης της επιβάρυνσης από τη νόσο και της βελτίωσης της ποιότητας ζωής.

Ποια θεωρείτε ότι είναι σήμερα η μεγαλύτερη πρόκληση για τα συστήματα υγείας στην ογκολογία; Είναι η χρηματοδότηση, η πρόσβαση ή η οργάνωση των υπηρεσιών;

Η διαχείριση των ογκολογικών ασθενών συνιστά μεγάλη πρόκληση για τα συστήματα υγείας διεθνώς, μιας και το κόστος αντιμετώπισης λιγότερων σχετικά ασθενών συχνά υπερβαίνει εκείνο των νόσων με πολύ μεγαλύτερο επιπολασμό. Η μεγαλύτερη δε πρόκληση για τα συστήματα υγείας στην ογκολογία σήμερα είναι ένας συνδυασμός πρόσβασης σε καινοτόμες θεραπείες και αποτελεσματικής οργάνωσης υπηρεσιών, με φόντο τους περιορισμένους πόρους.

Η έγκαιρη πρόσβαση σε εξειδικευμένη φροντίδα και νέα φάρμακα, η μείωση των λιστών αναμονής και η ολιστική διαχείριση του ασθενούς (από τη διάγνωση στην ίαση/ανακουφιστική φροντίδα) αποτελούν κρίσιμα ζητήματα. Τίποτα όμως δεν μπορεί να προχωρήσει με ικανοποιητικούς ρυθμούς χωρίς επαρκή χρηματοδότηση.

Πώς μπορεί ένα σύστημα υγείας να συγκρατεί το κόστος χωρίς αυτό να οδηγεί σε καθυστερήσεις ή ανισότητες στην πρόσβαση των ογκολογικών ασθενών;

Ένα σύστημα υγείας μπορεί να συγκρατεί το κόστος στην ογκολογία, μέσω στρατηγικών και «εργαλείων» που επικεντρώνονται στην αποδοτικότητα και την αξία της φροντίδας, όπως:

• Η εφαρμογή αυστηρών, κλινικά τεκμηριωμένων θεραπευτικών πρωτοκόλλων η οποία αποτρέπει τη σπατάλη σε εξετάσεις και θεραπείες χωρίς αποδεδειγμένο κλινικό όφελος, εξασφαλίζοντας παράλληλα ότι ο ασθενής λαμβάνει την κατάλληλη φροντίδα στο σωστό χρόνο.
• Η χρήση κριτηρίων Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας (HTA) για την αποζημίωση μόνο των θεραπειών που προσφέρουν πραγματική προστιθέμενη αξία κατευθύνοντας τους πόρους εκεί που είναι πιο αποτελεσματικοί.
• Η εστίαση στην πρόληψη, επενδύοντας σε προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου που ανιχνεύουν τον καρκίνο σε πρώιμο στάδιο, όπου η θεραπεία είναι λιγότερο δαπανηρή και πιο αποτελεσματική.
• Η χρήση ψηφιακών αρχείων και τηλεϊατρικής, η οποία μειώνει τη γραφειοκρατία, τις καθυστερήσεις στις διαγνώσεις και τις μετακινήσεις των ασθενών, εξοικονομώντας πόρους.
• Η ενίσχυση των δομών στην κοινότητα και η συμμετοχή τους σε δίκτυα κλινικών μελετών, που διευρύνει την πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες χωρίς να απαιτούνται δαπανηρές υποδομές μεγάλων κέντρων.
• Και τέλος, η παροχή κινήτρων για υιοθέτηση καθιερωμένων και οικονομικά προσιτών θεραπειών, όπως τα γενόσημα και τα βιοομοειδή φάρμακα, τα οποία συμβάλλουν στη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας. Έτσι, με την ορθολογική χρήση των πόρων αποφεύγεται η οριζόντια περικοπή δαπανών, διασφαλίζοντας ότι η ποιότητα φροντίδας και η ισότητα στην πρόσβαση δεν υποβαθμίζεται για κανέναν ασθενή.

Ποιος είναι ο ρόλος των καθιερωμένων και πιο οικονομικά προσιτών θεραπειών στη συνολική ανθεκτικότητα του συστήματος υγείας, ιδιαίτερα σε περιόδους δημοσιονομικής πίεσης;

Οι καθιερωμένες και οικονομικά προσιτές θεραπείες, όπως τα γενόσημα και βιοομοειδή φάρμακα, αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για τη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας. Ο ρόλος τους είναι πολυδιάστατος, ειδικά σε συνθήκες δημοσιονομικής πίεσης:

• Με την εξοικονόμηση πόρων που επιτυγχάνεται με τη χρήση τους απελευθερώνονται σημαντικά κεφάλαια, τα οποία μπορούν να επανεπενδυθούν στη χρηματοδότηση νέων, καινοτόμων θεραπειών και στην ενίσχυση των υποδομών υγείας.
• Διασφαλίζουν την καθολική πρόσβαση, καθιστώντας τη φαρμακευτική περίθαλψη προσιτή σε ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού, μειώνοντας τις ανισότητες και το κόστος για τους ασθενείς.
• Συντελούν στην ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας μέσω της ύπαρξης πολλαπλών παρόχων για καθιερωμένες δραστικές ουσίες, ενισχύοντας έτσι τη σταθερότητα της αγοράς και μειώνοντας τον κίνδυνο ελλείψεων σε περιόδους κρίσης.

Από την πλευρά της φαρμακοβιομηχανίας, ποια χαρακτηριστικά θα έπρεπε να έχει ένα πιο σταθερό και λειτουργικό περιβάλλον πολιτικής φαρμάκου, ώστε να υποστηρίζει επενδύσεις αλλά και την κάλυψη των αναγκών των ασθενών;

Για τη διασφάλιση ενός σταθερού και λειτουργικού περιβάλλοντος που προάγει τις επενδύσεις και την κάλυψη των αναγκών των ασθενών, η φαρμακοβιομηχανία προτείνει μια σειρά από στρατηγικές παρεμβάσεις όπως:

Α. Οικονομική Προβλεψιμότητα και Βιωσιμότητα

Η φαρμακοβιομηχανία υπογραμμίζει την ανάγκη για ενίσχυση της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης που παραμένει ελλειμματική και η οποία αυξάνεται με πολύ βραδύτερο ρυθμό από τις πραγματικές ανάγκες.
Απαιτείται επίσης άμεσα εξορθολογισμός του Clawback και διόρθωση του «ασφυκτικού» περιβάλλοντος από την επιβολή υπέρογκων υποχρεωτικών επιστροφών.
Αυτό που προτείνεται είναι η υπογραφή Πολυετούς Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ κράτους και κλάδου για τη διασφάλιση διαφάνειας και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.

Β. Υποστήριξη Επενδύσεων και Ανάπτυξης

Η παροχή επενδυτικών κίνητρων μέσω φορολογικών ελαφρύνσεων και απλοποίηση της γραφειοκρατίας για την προσέλκυση επενδύσεων σε R&D και παραγωγή είναι απαραίτητη.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας αναδείχθηκε και η σημασία της ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής, για τη διασφάλιση της επάρκειας φαρμάκων και τη μείωση της εξάρτησης από τρίτες χώρες.

Γ. Πρόσβαση Ασθενών και Καινοτομία

Απαιτείται η επιτάχυνση των διαδικασιών και μείωση των καθυστερήσεων στις διαδικασίες έγκρισης, τιμολόγησης και αποζημίωσης νέων καινοτόμων θεραπειών.
Απαιτείται επίσης η βελτίωση του πλαισίου διενέργειας κλινικών μελετών, έτσι ώστε να μπορέσουμε να ακολουθήσουμε τον ρυθμό ανάπτυξης του αριθμού κλινικών μελετών της Ευρώπης.
Χρειάζεται επίσης η ευρύτερη χρήση ψηφιακών μέσων για τον έλεγχο της συνταγογράφησης και την ορθολογική διαχείριση των πόρων, ώστε να απελευθερώνονται κεφάλαια για νέες θεραπείες.

Πόσο κρίσιμη είναι η διεύρυνση της παραγωγικής βάσης της ελληνικής φαρμακοβιομηχανίας για την ασφάλεια εφοδιασμού σε απαιτητικές θεραπευτικές περιοχές, όπως η ογκολογία;

Η μεγαλύτερη θετική πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα η Ελληνική φαρμακοβιομηχανία είναι η διεύρυνση της παραγωγικής της βάσης. Κάτι που είναι επίσης εξαιρετικά κρίσιμο και για την ασφάλεια εφοδιασμού σε ευαίσθητους τομείς όπως η ογκολογία για τους εξής λόγους:

• Μέσω της αύξησης της εγχώριας παραγωγής διασφαλίζεται συνεχής ροή και μειώνεται σημαντικά η εξάρτηση από τις εισαγωγές, συνεπώς αντιμετωπίζονται πολύ αποτελεσματικότερα και ελλείψεις κρίσιμων φαρμάκων, κάτι που αποδείχθηκε σωτήριο την περίοδο της πανδημίας.
• Η ανάπτυξη στρατηγικής αυτονομίας με την επένδυση στην παραγωγή πρώτων υλών και μελλοντικά βιομοειδών φαρμάκων στην Ελλάδα, ενισχύει τη μείωση της εξάρτησης της χώρας από την εξωτερική εφοδιαστική αλυσίδα.
• Με προγραμματισμένες επενδύσεις ύψους περίπου 1,5 δισ. ευρώ έως το 2026, ο κλάδος αναπτύσσει νέα κέντρα έρευνας και παραγωγής που μπορούν να λειτουργήσουν ως βάση για εξειδικευμένες θεραπείες υψηλής τεχνολογίας, ενισχύοντας παράλληλα και την οικονομική θωράκιση της χώρας.

Πώς μπορεί η εμπειρία και η φωνή των ογκολογικών ασθενών να ενσωματωθεί ουσιαστικά στον σχεδιασμό πολιτικών υγείας και όχι μόνο σε επίπεδο διακηρύξεων;

Η ουσιαστική ενσωμάτωση της φωνής των ογκολογικών ασθενών απαιτεί τη μετάβαση από την απλή ενημέρωση στην ενδυνάμωση και τη συνδημιουργία. Για να επιτευχθεί αυτό πέρα από διακηρύξεις, θα πρέπει να ακολουθηθούν στρατηγικές που θα αξιοποιούν την εμπειρία τους, όπως:

• Θεσμική συμμετοχή στη διακυβέρνηση μέσω της εκπροσώπησης των οργανώσεων ασθενών σε επιτροπές που καθορίζουν πολιτικές και προτεραιότητες που αφορούν την αντιμετώπιση της νόσου τους.
• Η συστηματική χρήση Patient-Reported Outcomes (δεδομένα που αναφέρουν οι ίδιοι οι ασθενείς για συμπτώματα και ποιότητα ζωής), η οποία μπορεί να επιτρέψει τον σχεδιασμό πολιτικών με βάση την πραγματική εμπειρία και όχι μόνο σε κλινικούς δείκτες.
• Η συστηματική καταγραφή ογκολογικών περιστατικών στην Ελλάδα με το Εθνικό Μητρώο Νεοπλασιών μπορεί να αποτελεί τη βάση για την αποτελεσματικότητα των πολιτικών υγείας.

Η τεχνητή νοημοσύνη και η ανάλυση δεδομένων υγείας αναφέρονται συχνά ως εργαλεία που μπορούν να αλλάξουν το τοπίο. Πού βλέπετε ρεαλιστικές εφαρμογές τους στην ογκολογία, είτε στην έρευνα, είτε στην οργάνωση υπηρεσιών, είτε στη λήψη αποφάσεων;

Οι πρώτες εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) και της ανάλυσης δεδομένων στην ογκολογία μετασχηματίζουν ήδη το τοπίο, προσφέροντας εργαλεία που ενισχύουν την ακρίβεια και την αποτελεσματικότητα:

• Όσον αφορά  την Έρευνα και Ανάπτυξη Φαρμάκων, η ΤΝ φαίνεται ότι επιταχύνει δραστικά τα αρχικά στάδια της έρευνας, μειώνοντας το χρόνο και το κόστος ανάπτυξης νέων θεραπειών με την ανακάλυψη στόχων όπου συστήματα ΤΝ αναλύουν τεράστια σύνολα δεδομένων για να εντοπίσουν νέους βιολογικούς στόχους σε εβδομάδες αντί για χρόνια και επίσης μέσω του in silico σχεδιασμού όπου η χρήση μοντέλων για την πρόβλεψη της μοριακής συμπεριφοράς και της τοξικότητας επιτρέπουν τη βελτιστοποίηση των ενώσεων πριν καν φτάσουν στο εργαστήριο.
• Όσον αφορά την Οργάνωση Υπηρεσιών η ΤΝ μπορεί να βελτιώσει τη λειτουργία των ογκολογικών κέντρων σε επίπεδο διοίκησης και συνεπώς και την εμπειρία του ασθενούς μέσω της αποτελεσματικότερης διαχείρισης δεδομένων,  του καλύτερου προγραμματισμού και μείωσης των χρόνων αναμονής, αλλά και με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων για απομακρυσμένη παρακολούθηση.
• Όσον αφορά τη Λήψη Κλινικών Αποφάσεων η ΤΝ εκτιμάται ότι θα συνεισφέρει σημαντικά στην διαγνωστική ακρίβεια εντοπίζοντας μοτίβα που μπορεί να διαφύγουν από το ανθρώπινο μάτι, αλλά και στην εξατομικευμένη θεραπεία, όπου αναλύοντας το μοναδικό γονιδιακό προφίλ ενός ασθενούς, η ΤΝ μπορεί να προτείνει στοχευμένες θεραπείες με τη μέγιστη αποτελεσματικότητα και τις ελάχιστες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Ποια είναι σήμερα τα μεγαλύτερα κενά στη συλλογή και αξιοποίηση δεδομένων για τους ογκολογικούς ασθενείς στην Ελλάδα και πώς επηρεάζουν τον σχεδιασμό πολιτικής υγείας;

Παρά τα σημαντικά βήματα με την έναρξη της λειτουργίας του Εθνικού Μητρώου Νεοπλασματικών Ασθενειών, οι προκλήσεις παραμένουν.
Τα κυριότερα κενά εντοπίζονται στην απουσία ιστορικών δεδομένων, αφού μέχρι πρόσφατα η Ελλάδα ήταν από τις ελάχιστες χώρες της ΕΕ χωρίς εθνικό μητρώο νεοπλασματικών ασθενειών. Αυτό δημιουργεί ένα τεράστιο κενό σε δεδομένα βάθους χρόνου που είναι απαραίτητα για την παρακολούθηση της επιβίωσης και της αποτελεσματικότητας των θεραπειών. Επίσης αν και ο Εθνικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας (ΕΗΦΥ) είναι πλέον σε λειτουργία, η πλήρης διασύνδεση των δεδομένων μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, καθώς και μεταξύ διαφορετικών νοσοκομειακών πληροφοριακών συστημάτων, βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη.
Συνεπώς, χωρίς ακριβή επιδημιολογικά δεδομένα, ο σχεδιασμός πολιτικής υγείας δεν μπορεί παρά να αντιμετωπίζει προκλήσεις στην ορθολογική κατανομή πόρων, στην πλήρη αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας, αλλά και στη δημιουργία ενός ελκυστικού περιβάλλοντος για διεθνείς κλινικές μελέτες, στερώντας από τους ασθενείς την πρόσβαση σε νέες θεραπείες.

Αν έπρεπε να ξεχωρίσετε μία παρέμβαση πολιτικής που θα μπορούσε να βελτιώσει άμεσα την καθημερινότητα ενός ασθενούς με καρκίνο στην Ελλάδα, ποια θα ήταν;

Θεωρώ ότι μία παρέμβαση που θα μπορούσε να βελτιώσει άμεσα την καθημερινότητα ενός ασθενούς με καρκίνο στην Ελλάδα είναι η πλήρης θεσμοθέτηση και οργάνωση της κατ’ οίκον ογκολογικής φροντίδας, όπου είναι εφικτή.
Θα μπορούσε να μειωθεί σημαντικά η περαιτέρω ταλαιπωρία αυτών των ασθενών, να αποσυμφορηθούν κοστοβόρες δομές του ΕΣΥ και να επικεντρωθούν σε πιο σύνθετα περιστατικά, και μέσω της λήψης φροντίδας σε οικείο περιβάλλον να βελτιωθεί και η ψυχολογία αυτών των ασθενών.