Blog

Ένα νέο έτος δεν φέρνει μόνο νέες προκλήσεις, αλλά και νέες –ή ανανεωμένες– ιογενείς απειλές. Οι ιοί εξελίσσονται συνεχώς, ενώ η κλιματική αλλαγή, η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού και η εντατική κινητικότητα φέρνουν τους ανθρώπους σε επαφή με παθογόνους μικροοργανισμούς σε μεγαλύτερη κλίμακα και ταχύτητα από ποτέ.

Ως γιατρός και ερευνητής λοιμωδών νοσημάτων, ο Patrick Jackson, επίκουρος καθηγητής στο University of Virginia, επισημαίνει ορισμένους ιούς που το 2026 ενδέχεται να προκαλέσουν εξάρσεις σε απρόσμενες περιοχές ή με μεγαλύτερη ένταση από ό,τι αναμενόταν.

Γρίπη Α – ένα βήμα πριν από την πανδημία

Η γρίπη τύπου Α αποτελεί διαχρονική απειλή. Μολύνει πολλά είδη ζώων και μεταλλάσσεται ταχύτατα. Η τελευταία πανδημία γρίπης, το 2009, προκλήθηκε από τον υπότυπο H1N1 και κόστισε τη ζωή σε περισσότερους από 280.000 ανθρώπους παγκοσμίως μέσα στον πρώτο χρόνο. Ο ιός συνεχίζει να κυκλοφορεί έως σήμερα.

Τα τελευταία χρόνια, η προσοχή των επιστημόνων έχει στραφεί στον υψηλής παθογονικότητας υπότυπο H5N1, γνωστό και ως γρίπη των πτηνών. Αν και εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε ανθρώπους το 1997 στη νότια Κίνα, το 2024 καταγράφηκε για πρώτη φορά σε γαλακτοπαραγωγικές αγελάδες στις ΗΠΑ και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε σε κοπάδια πολλών πολιτειών. Η μετάδοση από πτηνά σε θηλαστικά εντείνει την ανησυχία ότι ο ιός μπορεί να προσαρμοστεί στον άνθρωπο.

Το 2026, οι ερευνητές θα αναζητούν ενδείξεις ότι ο H5N1 έχει αποκτήσει τη δυνατότητα μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο – το καθοριστικό βήμα για την έναρξη μιας νέας πανδημίας. Τα υπάρχοντα εμβόλια γρίπης δεν προσφέρουν επαρκή προστασία, ωστόσο βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη προσπάθειες ανάπτυξης ειδικών εμβολίων.

Mpox – παγκόσμια παρουσία με αβέβαιη εξέλιξη

Ο ιός mpox (πρώην monkeypox) ανακαλύφθηκε τη δεκαετία του 1950 και για δεκαετίες περιοριζόταν κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική. Αν και το όνομα παραπέμπει σε πιθήκους, οι βασικοί ξενιστές του είναι τρωκτικά, με σποραδική μετάδοση στον άνθρωπο.

Η λοίμωξη προκαλεί πυρετό και επώδυνο εξάνθημα που μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες. Υπάρχουν διαφορετικά γενετικά στελέχη, με το clade I να θεωρείται βαρύτερο και το clade II ηπιότερο. Εμβόλιο υπάρχει, αλλά αποτελεσματικές θεραπείες παραμένουν περιορισμένες.

Το 2022, το clade II εξαπλώθηκε σε περισσότερες από 100 χώρες, μέσω στενής ανθρώπινης επαφής, συχνά και σεξουαλικής. Παρότι τα κρούσματα μειώθηκαν έκτοτε, ο ιός έχει πλέον εγκατασταθεί παγκοσμίως. Παράλληλα, από το 2024 παρατηρείται αύξηση κρουσμάτων clade I στην κεντρική Αφρική, ενώ από τον Αύγουστο του 2025 καταγράφηκαν και περιστατικά στις ΗΠΑ χωρίς ταξιδιωτικό ιστορικό. Η πορεία του mpox το 2026 παραμένει αβέβαιη.

Ιός Oropouche – εντομομεταδιδόμενος και σε επέκταση

Ο ιός Oropouche εντοπίστηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1950 στο Τρινιντάντ. Μεταδίδεται από κουνούπια και μικροσκοπικά αιματοφάγα έντομα (biting midges ή «no-see-ums»). Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν πυρετό, κεφαλαλγία και μυαλγίες, συνήθως διάρκειας λίγων ημερών, αν και η αδυναμία μπορεί να επιμείνει.

Για δεκαετίες, τα ανθρώπινα κρούσματα θεωρούνταν περιορισμένα στον Αμαζόνιο. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, όμως, ο ιός εμφανίζεται σε ευρύτερες περιοχές της Νότιας και Κεντρικής Αμερικής και της Καραϊβικής. Στις ΗΠΑ, τα περισσότερα κρούσματα αφορούν ταξιδιώτες. Το έντομο-φορέας απαντάται ήδη σε μεγάλο μέρος της αμερικανικής ηπείρου, γεγονός που καθιστά πιθανή περαιτέρω γεωγραφική εξάπλωση το 2026.

Και άλλες απειλές στον ορίζοντα

Πέρα από τους παραπάνω, και άλλοι ιοί προκαλούν ανησυχία. Η chikungunya συνεχίζει να προκαλεί εξάρσεις, με τους ταξιδιώτες να εξετάζουν πλέον και τον εμβολιασμό. Η ιλαρά αυξάνεται ξανά διεθνώς, σε ένα περιβάλλον μειωμένων ποσοστών εμβολιασμού. Ο HIV, παρά τις αποτελεσματικές θεραπείες, κινδυνεύει με αναζωπύρωση λόγω διαταραχών στη διεθνή χρηματοδότηση και πρόληψη.

Τέλος, άγνωστοι ακόμη ιοί μπορεί να εμφανιστούν, καθώς οι άνθρωποι παρεμβαίνουν στα οικοσυστήματα και μετακινούνται συνεχώς σε παγκόσμια κλίμακα. Η επαγρύπνηση, η επένδυση σε εμβόλια και νέες θεραπείες και η στενή συνεργασία δημόσιας υγείας παραμένουν κρίσιμα εργαλεία για την ασφάλεια όλων.

Πηγή: healthpharma.gr