Blog

Κύριε Δόκιε, ως γενικός διευθυντής του ΕΦΕΧ, μιλήστε μας για τον ρόλο του Συνδέσμου σήμερα στο ελληνικό οικοσύστημα υγείας και πώς η διαχρονική του εξέλιξη αντανακλά τις αλλαγές στην αντίληψη για την αυτοφροντίδα;

Ίσως, πριν μιλήσουμε για τον ρόλο του ΕΦΕΧ, είναι χρήσιμο να ορίσουμε πρώτα τι ακριβώς είναι ο ΕΦΕΧ και τι εκπροσωπεί στο σύγχρονο οικοσύστημα υγείας.

Ο ΕΦΕΧ αποτελεί τον θεσμικό φορέα που εκπροσωπεί τον τομέα της αυτοφροντίδας στην Ελλάδα, με μέλη τόσο πολυεθνικές, όσο και ελληνικές εταιρείες που παράγουν και/ή διανέμουν Μη Συνταγογραφούμενα Φάρμακα (ΜΗΣΥΦΑ), φάρμακα φυτικής προέλευσης, συμπληρώματα διατροφής, ιατροτεχνολογικά προϊόντα και ομοιοπαθητικά.

Μέσα από αυτή τη δραστηριότητα, συμβάλλει στη διάθεση ασφαλών και εγκεκριμένων λύσεων αυτοφροντίδας, που υποστηρίζουν την υπεύθυνη διαχείριση της υγείας από τον πολίτη, ιδίως για ήπιες παθήσεις υγείας και καθημερινές ανάγκες ευεξίας.

Στην πράξη, η αυτοφροντίδα στην Ελλάδα είναι μια βαθιά καθημερινή πραγματικότητα. Εκτιμάται ότι περίπου 500.000 πολίτες επισκέπτονται καθημερινά ένα φαρμακείο, ενώ περίπου 1 εκατομμύριο πολίτες χρησιμοποιούν προϊόντα αυτοφροντίδας για την αντιμετώπιση ήπιων συμπτωμάτων, όπως το κοινό κρυολόγημα, ο πόνος, οι αλλεργίες ή μικρές ενοχλήσεις υγείας. Το φαρμακείο της γειτονιάς λειτουργεί, ουσιαστικά, ως το πρώτο σημείο επαφής με το σύστημα υγείας για πολλές από αυτές τις περιπτώσεις.

Η διαχρονική εξέλιξη του ΕΦΕΧ αντανακλά και τη συνολική μετατόπιση του συστήματος Υγείας: από ένα μοντέλο καθαρά θεραπευτικό, σε ένα πιο σύγχρονο και προληπτικό μοντέλο, όπου ο πολίτης συμμετέχει ενεργά και υπεύθυνα στη διαχείριση της υγείας του, με την καθοδήγηση των επαγγελματιών υγείας και με έμφαση στην πρόληψη και την ορθή χρήση εγκεκριμένων προϊόντων.

Παράλληλα, ο ρόλος του ΕΦΕΧ αποτυπώνεται και μέσα από τη θεσμική του δραστηριότητα, τη στενότερη συνεργασία με τον Πανελλήνιο Φαρμακευτικό Σύλλογο και τις στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης και εκστρατείες για την υπεύθυνη αυτοφροντίδα, συμπεριλαμβανομένων και ψηφιακών καμπανιών ενημέρωσης του κοινού.

Σε ένα σύστημα Υγείας που δέχεται διαρκείς πιέσεις, η ενδυνάμωση της υπεύθυνης αυτοφροντίδας για ήπιες παθήσεις δεν αποτελεί απλώς μια τάση, αλλά έναν ουσιαστικό πυλώνα βιωσιμότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ΕΦΕΧ λειτουργεί ως θεσμικός συνομιλητής της Πολιτείας και των επαγγελματιών Υγείας, προωθώντας τεκμηριωμένες πολιτικές που ενισχύουν την αυτοφροντίδα με ασφάλεια, υπευθυνότητα και όφελος για τον πολίτη.

Πώς συμβάλλει ο ΕΦΕΧ στη διαμόρφωση πολιτικών Υγείας που αφορούν την αυτοφροντίδα και τα ΜΗΣΥΦΑ;

Η συμβολή του ΕΦΕΧ στη διαμόρφωση πολιτικών Υγείας δεν γίνεται μόνο σε επίπεδο τεχνικών προτάσεων ή θεσμικών παρεμβάσεων, αλλά ξεκινά από μια πολύ απλή και ανθρώπινη πραγματικότητα: τι χρειάζεται ο πολίτης για την πρόληψη ή/και την αντιμετώπιση όταν εμφανίζει ένα ήπιο σύμπτωμα και θέλει άμεση, ασφαλή και υπεύθυνη λύση.

Στο πεδίο των ΜΗΣΥΦΑ, μία από τις βασικές μας προτεραιότητες είναι η σταδιακή και τεκμηριωμένη διεύρυνση της κατηγορίας, μέσω της ένταξης περισσότερων δραστικών ουσιών (APIs) στη σχετική λίστα. Σε πολλές χώρες της ΕΕ, το εύρος των διαθέσιμων ΜΗΣΥΦΑ είναι σημαντικά μεγαλύτερο από ό,τι στην Ελλάδα, χωρίς να τίθενται ζητήματα ασφάλειας. Αντιθέτως, υπάρχει πολυετής εμπειρία φαρμακοεπαγρύπνησης και πραγματικών δεδομένων χρήσης που επιβεβαιώνουν το ασφαλές προφίλ συγκεκριμένων δραστικών ουσιών όταν χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της υπεύθυνης αυτοφροντίδας και υπό τη συμβουλή του φαρμακοποιού.

Αξιοποιώντας αυτά τα ευρωπαϊκά παραδείγματα, ο ΕΦΕΧ καταθέτει τεκμηριωμένες προτάσεις προς την Πολιτεία, με στόχο ένα πιο σύγχρονο και προβλέψιμο πλαίσιο για τα ΜΗΣΥΦΑ, το οποίο θα ευθυγραμμίζεται με τις βέλτιστες ευρωπαϊκές πρακτικές και τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.

Παράλληλα, η ενίσχυση της αυτοφροντίδας και η ορθολογική διεύρυνση των ΜΗΣΥΦΑ έχει και σαφή οικονομική διάσταση. Όταν οι πολίτες μπορούν να αντιμετωπίζουν με ασφάλεια ήπιες παθήσεις μέσω της αυτοφροντίδας, μειώνονται οι περιττές επισκέψεις σε γιατρούς και νοσοκομεία, αποσυμφορείται το σύστημα Υγείας και εξοικονομούνται πολύτιμοι δημόσιοι πόροι. Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια πολιτική που δεν ωφελεί μόνο τον πολίτη, αλλά και τη βιωσιμότητα του ίδιου του συστήματος Υγείας.

Ταυτόχρονα, ο ΕΦΕΧ διατηρεί συνεχή διάλογο με τις αρμόδιες αρχές και συνεργάζεται στενά με τον φαρμακευτικό κόσμο, αναγνωρίζοντας ότι ο φαρμακοποιός αποτελεί τον πιο άμεσο και αξιόπιστο σύμβουλο αυτοφροντίδας στην κοινότητα. Μέσα από αυτόν τον συνδυασμό τεκμηρίωσης, ευρωπαϊκής εμπειρίας και θεσμικού διαλόγου, ο ΕΦΕΧ συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση πολιτικών που ενισχύουν την ασφαλή, υπεύθυνη και προσβάσιμη αυτοφροντίδα στη χώρα.

«Σε ένα σύστημα Υγείας που δέχεται διαρκείς πιέσεις, η ενδυνάμωση της υπεύθυνης αυτοφροντίδας για ήπιες παθήσεις δεν αποτελεί απλώς μια τάση, αλλά έναν ουσιαστικό πυλώνα βιωσιμότητας.»

Υπάρχει επαρκής κατανόηση, σε επίπεδο πολιτικής, για τον ρόλο που μπορεί να παίξει η αυτοφροντίδα στη βιωσιμότητα του συστήματος;

Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι το Υπουργείο Υγείας έχει σήμερα πολλαπλές και ιδιαίτερα απαιτητικές προτεραιότητες, με έντονη εστίαση στην ενίσχυση των δομών Υγείας, στη βελτίωση της πρόσβασης των ασθενών και στη συνολική αναβάθμιση του συστήματος Υγείας σε κρίσιμους τομείς. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι απολύτως κατανοητό ότι η προσοχή της Πολιτείας κατευθύνεται πρωτίστως σε ζητήματα υψηλής πίεσης, όπως η νοσοκομειακή περίθαλψη.

Ταυτόχρονα, διαπιστώνουμε ότι αυξάνεται σταδιακά η θεσμική κατανόηση πως η αυτοφροντίδα μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς αυτές τις προσπάθειες. Με άλλα λόγια, ενώ η Πολιτεία επενδύει —και ορθώς— στη συνολική ενίσχυση του συστήματος Υγείας, αρχίζει να αναγνωρίζεται ότι η υπεύθυνη αυτοφροντίδα για ήπιες παθήσεις μπορεί να αποτελέσει ένα πρακτικό εργαλείο αποσυμφόρησης και καλύτερης κατανομής πόρων.

Η υπεύθυνη αυτοφροντίδα οδηγεί σε πιο ορθολογική αξιοποίηση του συστήματος υγείας. Όταν ένας πολίτης μπορεί, με τη συμβουλή του φαρμακοποιού, να αντιμετωπίσει με ασφάλεια μια ήπια πάθηση, αποφεύγονται περιττές ιατρικές επισκέψεις και εξοικονομούνται πολύτιμοι πόροι που μπορούν να κατευθυνθούν σε πιο σοβαρά περιστατικά.

Τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά δεδομένα είναι ιδιαίτερα ενδεικτικά. Σε επίπεδο Ευρώπης, εκτιμάται ότι περίπου 1,2 δισεκατομμύριοπεριστατικά ήπιων παθήσεων αντιμετωπίζονται ετησίως μέσω αυτοφροντίδας, αποφεύγοντας σημαντικές δαπάνες για τα συστήματα Υγείας και τις οικονομίες. Συνολικά, η πρακτική της αυτοφροντίδας εξοικονομεί περίπου 36,7 δισ. ευρώ ετησίως σε άμεσες και έμμεσες δαπάνες, ενώ για κάθε 1 ευρώ που δαπανάται σε μη συνταγογραφούμενα φάρμακα, η κοινωνία εξοικονομεί περίπου 6,7 ευρώ.

Επιπλέον, η ενίσχυση της αυτοφροντίδας θα μπορούσε να απελευθερώσει σημαντικούς πόρους και χρόνο για τα συστήματα Υγείας, μειώνοντας επισκέψεις για ήπιες παθήσεις και επιτρέποντας στους επαγγελματίες Υγείας να επικεντρωθούν σε πιο σοβαρές ανάγκες υγείας.

Στην ελληνική πραγματικότητα, υπάρχει ακόμη περιθώριο περαιτέρω ενσωμάτωσης της αυτοφροντίδας στον στρατηγικό σχεδιασμό Υγείας, ιδίως μέσω πολιτικών που θα αναγνωρίζουν πιο συστηματικά τα ΜΗΣΥΦΑ, τον προληπτικό ρόλο των συμπληρωμάτων και τον ρόλο του φαρμακοποιού ως πρώτου σημείου επαφής για ήπιες παθήσεις.

Εν τέλει, η αυτοφροντίδα δεν αποτελεί απλώς μια επιλογή του πολίτη, αλλά έναν συμπληρωματικό πυλώνα ενός σύγχρονου και ανθεκτικού συστήματος Υγείας, που μπορεί να στηρίξει τις ευρύτερες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες της Πολιτείας και να συμβάλει ουσιαστικά στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του συστήματος Υγείας.

Τι διαχωρίζει την υπεύθυνη αυτοφροντίδα από την αυτοδιάγνωση ή την κατάχρηση προϊόντων;

Είναι μια πολύ ουσιαστική διάκριση, που συχνά παρερμηνεύεται στον δημόσιο διάλογο. Η υπεύθυνη αυτοφροντίδα δεν ταυτίζεται με την αυθαίρετη αυτοδιάγνωση ούτε με την ανεξέλεγκτη χρήση προϊόντων υγείας.

Στην πραγματικότητα, η υπεύθυνη αυτοφροντίδα αφορά τη διαχείριση ήπιων παθήσεων με τη χρήση εγκεκριμένων προϊόντων και με σωστή ενημέρωση, εντός σαφών ορίων. Ο πολίτης δεν λειτουργεί απομονωμένα· λειτουργεί μέσα σε ένα πλαίσιο καθοδήγησης, όπου ο φαρμακοποιός αποτελεί τον πιο άμεσο και προσβάσιμο σύμβουλο υγείας στην κοινότητα.

Η αυτοδιάγνωση, από την άλλη πλευρά, ξεφεύγει από αυτό το πλαίσιο, όταν ο πολίτης επιχειρεί να αξιολογήσει μόνος του πιο σοβαρά ή επίμονα συμπτώματα χωρίς επιστημονική καθοδήγηση. Εκεί εντοπίζεται και ο βασικός κίνδυνος, όχι στην ίδια την αυτοφροντίδα, αλλά στη λανθασμένη χρήση της πέρα από τα ενδεδειγμένα όριά της.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι τα προϊόντα αυτοφροντίδας, όπως τα ΜΗΣΥΦΑ, διέπονται από συγκεκριμένα κανονιστικά πλαίσια ασφάλειας, επισήμανσης και ορθής χρήσης. Η ύπαρξη φύλλου οδηγιών, δοσολογίας και σαφών ενδείξεων χρήσης αποτελεί βασικό μηχανισμό προστασίας του πολίτη.

Στην καθημερινότητα, η υπεύθυνη αυτοφροντίδα σημαίνει κάτι πολύ απλό και ανθρώπινο: ένας πολίτης που εμφανίζει ένα ήπιο σύμπτωμα απευθύνεται πρώτα στο φαρμακείο, λαμβάνει συμβουλή, χρησιμοποιεί το κατάλληλο προϊόν για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και, εφόσον τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, παραπέμπεται στον ιατρό. Αυτή η “αλυσίδα φροντίδας” είναι που διαχωρίζει την υπεύθυνη αυτοφροντίδα από την κατάχρηση.

Τέλος, από πλευράς πολιτικής Υγείας, η προώθηση της υπεύθυνης αυτοφροντίδας δεν σημαίνει ενθάρρυνση υπερκατανάλωσης, αλλά ενίσχυση της υγειονομικής παιδείας. Όσο καλύτερα ενημερωμένος είναι ο πολίτης για το πότε η αυτοφροντίδα είναι κατάλληλη και πότε απαιτείται ιατρική αξιολόγηση, τόσο μειώνεται ο κίνδυνος κατάχρησης και ενισχύεται η ασφαλής χρήση των προϊόντων αυτοφροντίδας.

«Η προώθηση της υπεύθυνης αυτοφροντίδας δεν σημαίνει ενθάρρυνση υπερκατανάλωσης, αλλά ενίσχυση της υγειονομικής παιδείας.»

Με ποιους τρόπους o ΕΦΕΧ προσεγγίζει και ενημερώνει τον πολίτη για την ορθή αυτοφροντίδα;

Η προσέγγιση του ΕΦΕΧ στην ενημέρωση του πολίτη βασίζεται πρωτίστως στην υπεύθυνη και τεκμηριωμένη πληροφόρηση, με στόχο την ενίσχυση της υγειονομικής παιδείας και όχι την απλή προώθηση προϊόντων. Για εμάς, η ορθή αυτοφροντίδα ξεκινά από την κατανόηση: να γνωρίζει ο πολίτης πότε μπορεί να διαχειριστεί μια ήπια πάθηση με ασφάλεια και πότε είναι απαραίτητη η συμβουλή του επαγγελματία Υγείας.

Ένας βασικός άξονας είναι η συνεργασία με τους επαγγελματίες Υγείας, και ιδιαίτερα με τον φαρμακοποιό, ο οποίος αποτελεί το πιο άμεσο και προσβάσιμο σημείο συμβουλευτικής για τον πολίτη στην κοινότητα. Μέσα από τη στενότερη συνεργασία με τον Πανελλήνιο Φαρμακευτικό Σύλλογο και τον ευρύτερο φαρμακευτικό κόσμο, επιδιώκουμε να ενισχύσουμε μια κουλτούρα υπεύθυνης αυτοφροντίδας που βασίζεται στην καθοδήγηση και στην επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση.

Παράλληλα, επενδύουμε ιδιαίτερα στην ψηφιακή ενημέρωση του κοινού, μέσα από στοχευμένες καμπάνιες ευαισθητοποίησης για την αυτοφροντίδα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εκστρατεία «ΜεΦροντίΖΩ ΚΑΛΑ», η οποία έχει σχεδιαστεί με στόχο να μιλήσει στον πολίτη με απλή, κατανοητή και αξιόπιστη γλώσσα για την υπεύθυνη διαχείριση της καθημερινής υγείας και των ήπιων παθήσεων, ενισχύοντας παράλληλα τον ρόλο της πρόληψης και της σωστής ενημέρωσης.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι η ενημέρωση που φτάνει στον πολίτη δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο των καμπανιών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούνται τα προϊόντα αυτοφροντίδας. Τα μέλη του ΕΦΕΧ λειτουργούν βάσει ενός αυστηρού Κώδικα Δεοντολογίας, ο οποίος έχει πρόσφατα υιοθετηθεί και από το Συμβούλιο Ελέγχου Επικοινωνίας (ΣΕΕ). Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται ότι κάθε μήνυμα προς το κοινό παραμένει υπεύθυνο, ισορροπημένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο, καλλιεργώντας εμπιστοσύνη και αποφεύγοντας υπερβολές ή παραπλανητικές εντυπώσεις στην επικοινωνία των προϊόντων αυτοφροντίδας.

Τελικά, ο στόχος του ΕΦΕΧ είναι απλός αλλά ουσιαστικός: ένας ενημερωμένος πολίτης που γνωρίζει τα όρια της αυτοφροντίδας, εμπιστεύεται τον φαρμακοποιό του και χρησιμοποιεί με ασφάλεια εγκεκριμένα προϊόντα για τη διαχείριση ήπιων παθήσεων.

«Το φαρμακείο της γειτονιάς λειτουργεί, ουσιαστικά, ως το πρώτο σημείο επαφής με το σύστημα υγείας.»

Σε ποια σημεία υστερεί και σε ποια υπερέχει το ελληνικό μοντέλο αυτοφροντίδας;

Το ελληνικό μοντέλο αυτοφροντίδας έχει ένα πολύ ισχυρό και συχνά υποτιμημένο πλεονέκτημα: το φαρμακείο της γειτονιάς. Η Ελλάδα διαθέτει ένα ιδιαίτερα πυκνό και προσβάσιμο δίκτυο φαρμακείων, με φαρμακοποιούς που λειτουργούν καθημερινά ως το πρώτο σημείο συμβουλής για τον πολίτη σε θέματα ήπιων παθήσεων και πρόληψης. Αυτή η σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ πολίτη και φαρμακοποιού αποτελεί θεμέλιο μιας υπεύθυνης κουλτούρας αυτοφροντίδας.

Επιπλέον, σε κοινωνικό επίπεδο, ο Έλληνας πολίτης είναι εξοικειωμένος με την έννοια της αυτοφροντίδας στην καθημερινότητά του, είτε μέσω της άμεσης πρόσβασης σε φαρμακευτική συμβουλή είτε μέσω της χρήσης ασφαλών προϊόντων αυτοφροντίδας για την αντιμετώπιση ήπιων παθήσεων. Αυτό δημιουργεί μια καλή βάση πάνω στην οποία μπορεί να αναπτυχθεί περαιτέρω μια πιο δομημένη πολιτική αυτοφροντίδας.

Ωστόσο, σε θεσμικό και πολιτικό επίπεδο, υπάρχει ακόμη σημαντικό περιθώριο εξέλιξης. Σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η Ελλάδα διαθέτει μικρότερο εύρος δραστικών ουσιών διαθέσιμων ως ΜΗΣΥΦΑ, γεγονός που περιορίζει την πλήρη αξιοποίηση της αυτοφροντίδας για την αντιμετώπιση ήπιων παθήσεων, παρά το γεγονός ότι σε άλλες χώρες υπάρχουν μακροχρόνια δεδομένα ασφάλειας και φαρμακοεπαγρύπνησης για τη χρήση τους εκτός συνταγογράφησης.

Παράλληλα, η αυτοφροντίδα δεν έχει ακόμη ενσωματωθεί συστηματικά ως διακριτός πυλώνας στον στρατηγικό σχεδιασμό της δημόσιας υγείας, αλλά αντιμετωπίζεται περισσότερο αποσπασματικά. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, υπάρχουν εθνικές πολιτικές αυτοφροντίδας, σαφείς κατευθυντήριες γραμμές και δομημένα εργαλεία προώθησης της υπεύθυνης αυτοφροντίδας, κάτι που στην Ελλάδα βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ωρίμανσης.

Τέλος, υπάρχει και ένα σημαντικό αναπτυξιακό περιθώριο σε επίπεδο ενημέρωσης και θεσμικής αναγνώρισης του ευρύτερου ρόλου της αυτοφροντίδας — συμπεριλαμβανομένων των ΜΗΣΥΦΑ, του προληπτικού ρόλου των συμπληρωμάτων και της συμβολής του φαρμακοποιού — ως εργαλείου αποσυμφόρησης του συστήματος υΥγείας. Με πιο συστηματική πολιτική προσέγγιση και αξιοποίηση των ευρωπαϊκών βέλτιστων πρακτικών, το ελληνικό μοντέλο μπορεί να εξελιχθεί από μια ήδη λειτουργική καθημερινή πρακτική σε έναν πλήρως αναγνωρισμένο πυλώνα βιώσιμης φροντίδας υγείας.

Αν έπρεπε να συνοψίσετε τον ρόλο της ΕΦΕΧ σε μία φράση για τον επετειακό τόμο, ποια θα ήταν αυτή;

Ο ΕΦΕΧ προωθεί μια υπεύθυνη, τεκμηριωμένη και ανθρωποκεντρική κουλτούρα αυτοφροντίδας, ενισχύοντας τον ρόλο του πολίτη στη διαχείριση ήπιων παθήσεων, στηρίζοντας τον φαρμακοποιό ως πρώτο σημείο συμβουλής υγείας και συμβάλλοντας στη βιωσιμότητα του συστήματος Υγείας μέσα από ασφαλείς και αξιόπιστες λύσεις αυτοφροντίδας.

Πηγή: healthmag.gr