Blog

Σε μια περίοδο κατά την οποία τα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας πιέζονται από τη γήρανση του πληθυσμού, τα χρόνια νοσήματα και τους περιορισμούς στους δημόσιους προϋπολογισμούς, η συζήτηση για τη φαρμακευτική δαπάνη αποκτά νέα διάσταση. Η νέα έκθεση «How innovation drives health and growth in Europe: Assessing the Return on Investment of innovative medicines», που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026 από το WifOR Institute και ανατέθηκε από την EFPIA, επιχειρεί να απαντήσει σε ένα κεντρικό ερώτημα: τα καινοτόμα φάρμακα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως κόστος ή ως επένδυση στην υγεία και στην ανάπτυξη;

Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές. Η χρήση νεότερων φαρμάκων στην Ευρώπη συνδέεται με σημαντική μείωση της πρόωρης θνησιμότητας και της νοσοκομειακής επιβάρυνσης, ενώ τα οφέλη αυτά μεταφράζονται σε υψηλή οικονομική απόδοση. Σύμφωνα με την έκθεση, κάθε επιπλέον ευρώ φαρμακευτικής δαπάνης που συνδέεται με την υιοθέτηση καινοτόμων φαρμάκων αποδίδει κατά μέσο όρο 5,67 ευρώ σε μετρήσιμη κοινωνικοοικονομική αξία.

Τι μέτρησε η ευρωπαϊκή ανάλυση

Η μελέτη εξετάζει 29 ευρωπαϊκές χώρες την περίοδο 2014–2022, εστιάζοντας στην επίδραση της φαρμακευτικής καινοτομίας στη θνησιμότητα και στη χρήση νοσοκομειακών υπηρεσιών. Η καινοτομία δεν μετρήθηκε θεωρητικά, αλλά μέσα από το κατά πόσο οι ασθενείς λαμβάνουν στην πράξη νεότερες θεραπείες. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης «drug vintage», δηλαδή το σταθμισμένο έτος έγκρισης των δραστικών ουσιών, με βάση τις μονάδες που πωλήθηκαν σε κάθε χώρα και θεραπευτική κατηγορία.

Η ανάλυση επικεντρώθηκε σε τρεις μεγάλες θεραπευτικές περιοχές: τα νοσήματα του πεπτικού και του μεταβολισμού, τις αντικαρκινικές και ανοσοτροποποιητικές θεραπείες, καθώς και τα νοσήματα του αναπνευστικού. Στη συνέχεια, τα οφέλη σε όρους υγείας μετατράπηκαν σε οικονομική αξία, λαμβάνοντας υπόψη την παραγωγικότητα στην αμειβόμενη εργασία, τη μη αμειβόμενη εργασία και την εξοικονόμηση από λιγότερες νοσηλείες.

Λιγότερη θνησιμότητα, λιγότερες νοσηλείες

Τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα ισχυρά. Η χρήση νεότερων φαρμάκων την περίοδο 2014–2022 συσχετίστηκε με μείωση περίπου 1,83 εκατομμυρίων ετών ζωής που θα χάνονταν πριν από την ηλικία των 85 ετών. Παράλληλα, η φαρμακευτική καινοτομία συνδέθηκε με 20,9 εκατομμύρια λιγότερες ημέρες νοσηλείας στις 29 χώρες που περιλήφθηκαν στην ανάλυση.

Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας. Οι λιγότερες ημέρες νοσηλείας δεν σημαίνουν μόνο χαμηλότερες δαπάνες για τα νοσοκομεία. Σημαίνουν επίσης αποσυμφόρηση κλινών, μικρότερη πίεση στο προσωπικό, ταχύτερη φροντίδα για άλλους ασθενείς και μεγαλύτερη δυνατότητα των συστημάτων υγείας να ανταποκρίνονται σε αυξημένη ζήτηση.

Το οικονομικό αποτύπωμα: 66,18 δισ. ευρώ

Συνολικά, η έκθεση υπολογίζει ότι η φαρμακευτική καινοτομία δημιούργησε κοινωνικοοικονομικό όφελος 66,18 δισ. ευρώ στις 29 ευρωπαϊκές χώρες. Από αυτό το ποσό, 38,10 δισ. ευρώ προέρχονται από παραγωγικότητα στην αμειβόμενη εργασία, 18,96 δισ. ευρώ από μη αμειβόμενη παραγωγικότητα και 9,11 δισ. ευρώ από άμεση εξοικονόμηση νοσοκομειακού κόστους.

Η πρόσθετη φαρμακευτική δαπάνη που αποδόθηκε στην υιοθέτηση νεότερων θεραπειών ανήλθε σε 11,67 δισ. ευρώ. Με άλλα λόγια, η αναλογία κόστους–οφέλους διαμορφώνεται σε 5,67 προς 1. Ακόμη και αν ληφθούν υπόψη μόνο οι νοσοκομειακές εξοικονομήσεις, η έκθεση εκτιμά ότι ανακτώνται περίπου 78 έως 80 λεπτά για κάθε 1 ευρώ επένδυσης, πριν καν υπολογιστούν τα ευρύτερα οφέλη παραγωγικότητας.

Η ογκολογία στην κορυφή της απόδοσης

Η μεγαλύτερη απόδοση καταγράφεται στις αντικαρκινικές και ανοσοτροποποιητικές θεραπείες. Η συγκεκριμένη κατηγορία εμφανίζει συνολικό ROI περίπου 6,8 φορές, ενώ ακολουθούν τα φάρμακα για το πεπτικό και τον μεταβολισμό με 4,7 φορές και οι θεραπείες για το αναπνευστικό με 3,8 φορές.

Σε απόλυτους αριθμούς, οι αντικαρκινικές και ανοσοτροποποιητικές θεραπείες συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο κοινωνικοοικονομικό όφελος, φθάνοντας τα 43,78 δισ. ευρώ. Οι θεραπείες για το πεπτικό και τον μεταβολισμό αποδίδουν 14,48 δισ. ευρώ, ενώ τα φάρμακα για το αναπνευστικό σύστημα 7,91 δισ. ευρώ.

Η εικόνα αυτή εξηγείται από τη βαρύτητα των νοσημάτων που καλύπτουν οι συγκεκριμένες κατηγορίες. Ο καρκίνος, τα μεταβολικά νοσήματα και οι χρόνιες αναπνευστικές παθήσεις δημιουργούν υψηλό φορτίο θνησιμότητας, νοσηρότητας και νοσοκομειακής χρήσης. Επομένως, ακόμη και μετρήσιμες βελτιώσεις στην επιβίωση ή στη μείωση των νοσηλειών μπορούν να μεταφραστούν σε πολύ μεγάλη αξία για τα συστήματα υγείας και την οικονομία.

Η Ελλάδα στο ευρωπαϊκό κάδρο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία για την Ελλάδα. Σύμφωνα με την έκθεση, το συνολικό κοινωνικοοικονομικό όφελος από τη φαρμακευτική καινοτομία στη χώρα ανέρχεται σε 556,97 εκατ. ευρώ. Από αυτά, 311,47 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν σε παραγωγικότητα στην αμειβόμενη εργασία, 118,95 εκατ. ευρώ σε μη αμειβόμενη παραγωγικότητα και 126,55 εκατ. ευρώ σε εξοικονόμηση από λιγότερες νοσηλείες.

Η πρόσθετη φαρμακευτική δαπάνη που αποδίδεται στην καινοτομία στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 93,11 εκατ. ευρώ. Αυτό οδηγεί σε συνολικό ROI 6,0 φορές, δηλαδή κάθε 1 ευρώ επένδυσης σε νεότερα φάρμακα αντιστοιχεί σε περίπου 6 ευρώ κοινωνικοοικονομικής αξίας. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι το hospitalization ROI για την Ελλάδα φθάνει το 1,4, που σημαίνει ότι οι εξοικονομήσεις από τις λιγότερες νοσηλείες υπερβαίνουν από μόνες τους την πρόσθετη φαρμακευτική δαπάνη.

Για ένα σύστημα υγείας όπως το ελληνικό, όπου οι νοσοκομειακές πιέσεις, οι καθυστερήσεις πρόσβασης και η δημοσιονομική στενότητα παραμένουν κρίσιμες παράμετροι, το εύρημα αυτό έχει πολιτική σημασία. Δείχνει ότι η συζήτηση για τα καινοτόμα φάρμακα δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στη γραμμή της δαπάνης. Χρειάζεται να ενσωματώνει το κόστος της καθυστέρησης, της νοσηλείας, της απώλειας παραγωγικότητας και της πρόωρης θνησιμότητας.

Η πρόσβαση παραμένει το κρίσιμο σημείο

Η έκθεση συνδέει τα αποτελέσματα με ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πρόβλημα: την καθυστέρηση στην πρόσβαση των ασθενών σε νεότερες θεραπείες. Όπως σημειώνεται, η Ευρώπη επενδύει λιγότερο στην καινοτομία σε σχέση με άλλες μεγάλες περιοχές, ενώ οι ασθενείς σε πολλές χώρες περιμένουν σημαντικά περισσότερο μέχρι να αποκτήσουν πρόσβαση σε φάρμακα που έχουν ήδη εγκριθεί.

Το μήνυμα είναι ότι οι καθυστερήσεις δεν έχουν μόνο κλινικό κόστος. Δημιουργούν πρόσθετη πίεση στα νοσοκομεία, αυξάνουν τον κίνδυνο χαμένων ετών ζωής και περιορίζουν την οικονομική συμμετοχή των ανθρώπων που θα μπορούσαν να παραμείνουν ενεργοί, παραγωγικοί και κοινωνικά λειτουργικοί.

Οι επιφυλάξεις και τα όρια της μελέτης

Η ίδια η έκθεση αναγνωρίζει ότι οι υπολογισμοί της πρέπει να διαβάζονται ως συντηρητικοί. Οι φαρμακευτικές δαπάνες βασίζονται σε ακαθάριστες τιμές καταλόγου και όχι στις καθαρές τιμές που προκύπτουν μετά από εκπτώσεις και επιστροφές. Επιπλέον, η ανάλυση αποτιμά κυρίως το οικονομικό κόστος της πρόωρης θνησιμότητας και δεν ενσωματώνει πλήρως απώλειες από νοσηρότητα, όπως απουσίες από την εργασία ή μειωμένη εργασιακή ικανότητα λόγω χρόνιων νόσων.

Παράλληλα, υπάρχουν περιορισμοί στα διαθέσιμα φαρμακευτικά δεδομένα και στην αντιστοίχιση θεραπειών με συγκεκριμένες κατηγορίες νοσημάτων. Αυτό σημαίνει ότι μέρος της επίδρασης των νεότερων φαρμάκων μπορεί να μην αποτυπώνεται πλήρως. Η έκθεση υποστηρίζει ότι, αν ενσωματώνονταν όλες αυτές οι διαστάσεις, οι εκτιμώμενες αποδόσεις θα ήταν πιθανότατα υψηλότερες.

Ταυτόχρονα, δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι η μελέτη ανατέθηκε από την EFPIA, δηλαδή τον ευρωπαϊκό σύνδεσμο της φαρμακευτικής βιομηχανίας. Αυτό δεν ακυρώνει τα ευρήματα, αλλά καθιστά απαραίτητη τη θεσμική ανάγνωσή τους με διαφάνεια, ανεξάρτητη αξιολόγηση και σύγκριση με τα πραγματικά δεδομένα πρόσβασης, αποζημίωσης και βιωσιμότητας κάθε εθνικού συστήματος υγείας.

Πηγή: healthpharma.gr