Blog

Δύο πρόσφατες εγκρίσεις στις ΗΠΑ, για το Keytruda της Merck και το Lifyorli της Corcept, έδωσαν νέα ώθηση σε ένα θεραπευτικό πεδίο με μεγάλες ανεκπλήρωτες ανάγκες, αυτό του καρκίνου των ωοθηκών. Πλέον, GSK, Zentalis, OSE Immunotherapeutics, Allarity και άλλες εταιρείες διεκδικούν θέση στη νέα εποχή του καρκίνου των ωοθηκών.

• Γράφει ο Κοσμάς Ζακυνθινός 

ΔΩΡΕΑΝ ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTE

Η αγορά των φαρμάκων για τον καρκίνο των ωοθηκών αποκτά νέα δυναμική, μετά από δύο σημαντικές εγκρίσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και την πρόοδο μιας σειράς υποψήφιων θεραπειών που επιχειρούν να καλύψουν ένα από τα πιο δύσκολα θεραπευτικά κενά στη γυναικολογική ογκολογία.

Ο καρκίνος των ωοθηκών παραμένει η πιο θανατηφόρα γυναικολογική κακοήθεια. Παρά την πρόοδο στη χειρουργική, στη χημειοθεραπεία και στους στοχευμένους παράγοντες, η νόσος συχνά διαγιγνώσκεται σε προχωρημένο στάδιο και η υποτροπή παραμένει συχνή. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη όταν ο όγκος γίνει ανθεκτικός στην πλατίνα, καθώς οι θεραπευτικές επιλογές περιορίζονται και η πρόγνωση επιβαρύνεται.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι πρόσφατες εγκρίσεις του Keytruda της Merck και του Lifyorli της Corcept Therapeutics στον πλατινοανθεκτικό καρκίνο των ωοθηκών έδωσαν νέο σήμα στην αγορά: το πεδίο κινείται ξανά, με φάρμακα που δεν βασίζονται αποκλειστικά στην κλασική χημειοθεραπεία.

Οι δύο εγκρίσεις που έδωσαν ώθηση στο πεδίο

Τον Φεβρουάριο, η Merck εξασφάλισε έγκριση από τον FDA για το Keytruda και την υποδόρια μορφή Keytruda Qlex σε συνδυασμό με πακλιταξέλη, για ασθενείς με πλατινοανθεκτικό καρκίνο των ωοθηκών. Σύμφωνα με τα δεδομένα της μελέτης φάσης 3, η προσθήκη της ανοσοθεραπείας οδήγησε σε μείωση κατά 24% του κινδύνου θανάτου.

Λίγο αργότερα, τον Μάρτιο, ο FDA ενέκρινε το Lifyorli της Corcept Therapeutics, έναν αναστολέα γλυκοκορτικοειδών, επίσης για πλατινοανθεκτικό καρκίνο των ωοθηκών. Πρόσφατα δεδομένα έδειξαν ότι ο συνδυασμός του με nab-paclitaxel μείωσε τον κίνδυνο θανάτου κατά 35% σε σχέση με τη χημειοθεραπεία μόνη της.

Οι εγκρίσεις αυτές θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές, επειδή αφορούν έναν πληθυσμό ασθενών με λίγες διαθέσιμες επιλογές. Όπως τονίζει η Premal Thaker, διευθύντρια κλινικής έρευνας γυναικολογικής ογκολογίας στο Siteman Cancer Center της WashU Medicine, οι θεραπευτικές ανάγκες στον πλατινοανθεκτικό καρκίνο των ωοθηκών παραμένουν μεγάλες.

Ένα δύσκολο νόσημα με περιορισμένες επιλογές

Η σχετική πενταετής επιβίωση στον καρκίνο των ωοθηκών υπολογίζεται περίπου στο 52%. Το ποσοστό αυτό αποτυπώνει τη συνολική βαρύτητα της νόσου, αλλά δεν δείχνει πλήρως τη δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς όταν η νόσος υποτροπιάσει ή γίνει ανθεκτική στην πλατίνα.

Για δεκαετίες, πολλές υποψήφιες θεραπείες μπήκαν σε κλινικές δοκιμές, χωρίς να καταφέρουν να φέρουν την ανατροπή που περίμεναν γιατροί και ασθενείς. Σήμερα, όμως, η νέα γενιά φαρμάκων εμφανίζεται πιο στοχευμένη. Αντισώματα-συζεύγματα φαρμάκου, αναστολείς κυτταρικού κύκλου, θεραπευτικά εμβόλια και νέοι PARP αναστολείς προσπαθούν να αλλάξουν την πορεία μιας νόσου που μέχρι πρόσφατα βασιζόταν κυρίως σε χημειοθεραπευτικές επιλογές.

Η ίδια η Thaker το περιγράφει ως μετάβαση σε «πιο έξυπνα φάρμακα και φαρμακευτικές προσεγγίσεις».

Η γονιδιακή θεραπεία IMNN-001 και το μικροπεριβάλλον του όγκου

Πέρα από τα τέσσερα υποψήφια φάρμακα που παρακολουθεί στενά η αγορά, στο προσκήνιο βρίσκεται και η γονιδιακή θεραπεία IMNN-001 της Imunon. Η θεραπεία αξιολογείται στη μελέτη φάσης 3 OVATION-3, με κύρια ερευνήτρια την Premal Thaker.

Το IMNN-001 έχει σχεδιαστεί ώστε να αυξάνει τα επίπεδα της IL-12 και να τροποποιεί το μικροπεριβάλλον του όγκου, σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία. Δεδομένα φάσης 2 που παρουσιάστηκαν τον Μάρτιο έδειξαν αύξηση της συνολικής επιβίωσης κατά 14,7 μήνες σε σύγκριση με τη χημειοθεραπεία ως πρότυπο φροντίδας.

Η προσέγγιση αυτή δείχνει πόσο πολυδιάστατο έχει γίνει το πεδίο. Δεν αρκεί πια η άμεση καταστροφή των καρκινικών κυττάρων. Οι εταιρείες προσπαθούν να επηρεάσουν το ανοσολογικό περιβάλλον, τους μηχανισμούς επιδιόρθωσης DNA, τον κυτταρικό κύκλο και τα αντιγόνα στην επιφάνεια των όγκων.

GSK: Το Mo-Rez και η νέα γενιά ADCs

Η πιο ισχυρή κατηγορία υποψηφίων που διεκδικεί ρόλο στον καρκίνο των ωοθηκών είναι τα αντισώματα-συζεύγματα φαρμάκου, γνωστά ως ADCs. Πρόκειται για θεραπείες που συνδυάζουν ένα αντίσωμα, το οποίο αναγνωρίζει έναν στόχο στο καρκινικό κύτταρο, με ένα ισχυρό κυτταροτοξικό φορτίο.

Στην κατηγορία αυτή, το Elahere της AbbVie, που στοχεύει τον υποδοχέα φυλλικού οξέος, έχει ήδη κατακτήσει θέση ως first-in-class θεραπεία.

Η GSK επιχειρεί να ακολουθήσει με το mocertatug rezetecan, γνωστό και ως Mo-Rez. Πρόκειται για ένα νέο ADC που στοχεύει το αντιγόνο B7-H4 και μεταφέρει φορτίο αναστολέα τοποϊσομεράσης. Το B7-H4 υπερεκφράζεται στη μεγάλη πλειονότητα των κυττάρων καρκίνου των ωοθηκών, γεγονός που το καθιστά ελκυστικό στόχο.

Στη μελέτη φάσης 1 BEHOLD-1, το Mo-Rez πέτυχε επιβεβαιωμένο αντικειμενικό ποσοστό ανταπόκρισης 62% σε ασθενείς με πλατινοανθεκτικό καρκίνο των ωοθηκών και 67% σε ασθενείς με καρκίνο του ενδομητρίου. Τα δεδομένα παρουσιάστηκαν στο ετήσιο συνέδριο της Society for Gynecological Oncology τον Απρίλιο.

Ο Eric Richards, ανώτερο στέλεχος ανάπτυξης ογκολογικών φαρμάκων της GSK, ανέφερε ότι η εταιρεία βλέπει όχι μόνο υψηλή κλινική δραστηριότητα, αλλά και αρχικές ενδείξεις καλής διάρκειας ανταπόκρισης. Η GSK ξεκινά πέντε μελέτες φάσης 3 με το Mo-Rez μέσα στη χρονιά, σε καρκίνο των ωοθηκών και του ενδομητρίου, μεταξύ των οποίων οι BEHOLD-Ovarian01 στον πλατινοανθεκτικό και BEHOLD-Ovarian02 στον πλατινοευαίσθητο καρκίνο των ωοθηκών.

Ο ανταγωνισμός στα ADCs και το ερώτημα της αλληλουχίας

Η GSK δεν είναι μόνη στην κούρσα των ADCs. Η γερμανική Tubulis, η οποία πρόσφατα εξαγοράστηκε από τη Gilead, ανακοίνωσε θετικά αποτελέσματα από μελέτη φάσης 1 για το TUB-040 στον πλατινοανθεκτικό καρκίνο των ωοθηκών.

Παράλληλα, η Daiichi Sankyo και η Merck προχωρούν το raludotatug deruxtecan, γνωστό ως R-Dxd, σε μελέτη φάσης 2/3.

Το ενδιαφέρον είναι μεγάλο, αλλά η επιστημονική εικόνα παραμένει σύνθετη. Πολλά από τα ADCs χρησιμοποιούν παρόμοιο κυτταροτοξικό φορτίο, συχνά αναστολέα τοποϊσομεράσης. Αυτό δημιουργεί ένα πρακτικό ερώτημα για το μέλλον: πώς θα επιλέγονται και πώς θα μπαίνουν σε σειρά οι θεραπείες;

Η Thaker επισημαίνει ότι η τοξικότητα και το προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών πιθανότατα θα αποτελέσουν καθοριστικό παράγοντα διαφοροποίησης. Με τόσες θεραπείες να δείχνουν υποσχόμενες, η κλινική πράξη θα χρειαστεί απαντήσεις για το ποια δίνεται πρώτη, ποια μετά και σε ποιους ασθενείς.

Zentalis: Ο αναστολέας WEE1 azenosertib κυνηγά έναν δύσκολο στόχο

Η Zentalis Pharmaceuticals προχωρά σε παγκόσμια μελέτη φάσης 3 για το azenosertib, έναν νέο αναστολέα WEE1, σε ασθενείς με πλατινοανθεκτικό καρκίνο των ωοθηκών θετικό στην κυκλίνη E1, σε σύγκριση με μονοθεραπεία χημειοθεραπείας.

Η WEE1 είναι πρωτεϊνική κινάση που λειτουργεί ως βασικός ρυθμιστής των σημείων ελέγχου του κυτταρικού κύκλου. Η αναστολή της μπορεί να οδηγήσει τα καρκινικά κύτταρα σε ανεξέλεγκτη διαίρεση και τελικά σε κυτταρικό θάνατο, ιδιαίτερα όταν έχουν ήδη διαταραγμένους μηχανισμούς επιδιόρθωσης ή κυτταρικού ελέγχου.

Στο ASCO 2026, δεδομένα από τη μελέτη φάσης 1b MUIR έδειξαν ότι ο συνδυασμός azenosertib και πακλιταξέλης οδήγησε σε αντικειμενικό ποσοστό ανταπόκρισης 39% και διάμεση επιβίωση χωρίς εξέλιξη 7,3 μηνών σε συνολικό πληθυσμό ασθενών με πλατινοανθεκτικό καρκίνο των ωοθηκών. Η μελέτη κατέγραψε παρόμοιες ανταποκρίσεις τόσο στους κυκλίνη E1-θετικούς όσο και στους κυκλίνη E1-αρνητικούς ασθενείς.

Ο FDA χορήγησε στο azenosertib καθεστώς Fast Track τον Ιανουάριο του 2025 για ασθενείς θετικούς στην πρωτεΐνη κυκλίνη E1, η οποία υπερεκφράζεται περίπου στους μισούς ασθενείς με πλατινοανθεκτικό καρκίνο των ωοθηκών. Οι όγκοι με θετικότητα στην κυκλίνη E1 θεωρούνται συχνά ιδιαίτερα δύσκολοι στη θεραπεία.

Ένα ακόμη πλεονέκτημα είναι η μορφή του φαρμάκου. Το azenosertib χορηγείται από το στόμα, κάτι που μπορεί να το καταστήσει πιο εύχρηστο για ορισμένες ασθενείς σε σχέση με τα ADCs, τα οποία χορηγούνται ενδοφλέβια.

OSE Immunotherapeutics: Το Tedopi και η πρώτη ένδειξη για θεραπευτικό εμβόλιο

Η OSE Immunotherapeutics φέρνει στο πεδίο μια διαφορετική προσέγγιση: το θεραπευτικό εμβόλιο Tedopi, γνωστό και ως OSE2101.

Το Tedopi είναι ένα off-the-shelf εμβόλιο, σχεδιασμένο να διεγείρει τα Τ κύτταρα του ασθενούς και να στοχεύει πέντε διαφορετικά αντιγόνα που σχετίζονται με όγκους. Στη μελέτη TEDOVA, 185 ασθενείς με πλατινοευαίσθητο υποτροπιάζοντα καρκίνο των ωοθηκών τυχαιοποιήθηκαν σε Tedopi, Tedopi μαζί με pembrolizumab ή βέλτιστη υποστηρικτική φροντίδα ως θεραπεία συντήρησης μετά τη χημειοθεραπεία.

Οι ασθενείς έπρεπε επίσης να είναι HLA-A2 θετικές, κάτι που περιορίζει τον δυνητικά επιλέξιμο πληθυσμό. Όπως σχολιάζει η Thaker, σε τέτοιους στόχους οι γιατροί πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι «η πίτα κόβεται» σε μικρότερα βιολογικά υποσύνολα.

Με διάμεση παρακολούθηση 22 μηνών, οι ασθενείς που έλαβαν Tedopi και pembrolizumab είχαν διάμεση επιβίωση χωρίς εξέλιξη 4,1 μηνών, έναντι 2,8 μηνών για όσες έλαβαν βέλτιστη υποστηρικτική φροντίδα. Η προσθήκη pembrolizumab στο Tedopi μείωσε κατά 28% τον κίνδυνο εξέλιξης ή θανάτου σε σχέση με το Tedopi μόνο του, αν και το αποτέλεσμα δεν έφτασε στατιστική σημαντικότητα.

Παρά τον περιορισμό αυτό, τα δεδομένα χαρακτηρίζονται σημαντικά, καθώς αποτελούν πρώτη απόδειξη αρχής για θεραπευτικό εμβόλιο στον καρκίνο των ωοθηκών και μία από τις λίγες θετικές μελέτες στον πλατινοευαίσθητο υποτροπιάζοντα καρκίνο των τελευταίων ετών.

Allarity: Το stenoparib και η επόμενη γενιά PARP αναστολέων

Η Allarity Therapeutics αναπτύσσει το stenoparib, έναν υποψήφιο αναστολέα με καθεστώς Fast Track από τον FDA.

Το stenoparib διαφοροποιείται από τους προηγούμενους PARP αναστολείς, όπως το Lynparza της AstraZeneca/Merck και το Zejula της GSK, επειδή στοχεύει ταυτόχρονα PARP 1/2 και tankyrase 1/2.

Η αναστολή της tankyrase μπορεί να διαταράξει τη σηματοδότηση του μονοπατιού WNT, το οποίο εμπλέκεται σε πολλούς καρκίνους και φαίνεται να ενεργοποιείται ιδιαίτερα σε προχωρημένους, χημειοανθεκτικούς και ραδιοανθεκτικούς όγκους.

Η Allarity απέκτησε άδεια για το stenoparib από την Eisai το 2017, με βάση δεδομένα φάσης 1. Σε δεδομένα φάσης 2 που ανακοινώθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2025, η διάμεση συνολική επιβίωση δεν είχε ακόμη επιτευχθεί στους 25 μήνες για ασθενείς με πλατινοανθεκτικό και ανθεκτικό καρκίνο των ωοθηκών. Σύμφωνα με την εταιρεία, το φάρμακο φάνηκε να ωφελεί ασθενείς ανεξάρτητα από το BRCA status.

Η Allarity επεκτείνει τη μελέτη φάσης 2 για ασθενείς με πλατινοανθεκτικό καρκίνο των ωοθηκών και έχει τροποποιήσει το πρωτόκολλό της ώστε να εστιάσει σε προχωρημένο, υποτροπιάζοντα, πλατινοανθεκτικό ή μη επιλέξιμο για πλατίνα καρκίνο των ωοθηκών.

Όπως και το azenosertib, το stenoparib είναι από του στόματος θεραπεία, γεγονός που μπορεί να το καταστήσει ευκολότερο στη χορήγηση και πιθανώς πιο φιλικό για μεγαλύτερης ηλικίας ασθενείς, εφόσον επιβεβαιωθεί ανεκτότητα και αποτελεσματικότητα.

Η νέα εποχή των στοχευμένων θεραπειών

Ο καρκίνος των ωοθηκών δεν είχε ιστορικά την ίδια επενδυτική και ερευνητική προβολή με καρκίνους μεγαλύτερων πληθυσμών, όπως ο καρκίνος του μαστού ή του προστάτη. Ωστόσο, η υψηλή θνητότητα, η συχνή υποτροπή και οι περιορισμένες επιλογές μετά την αντοχή στην πλατίνα δημιουργούν μεγάλη ανεκπλήρωτη ανάγκη.

Η σημερινή κινητικότητα δείχνει ότι το πεδίο αλλάζει. Οι εταιρείες προσπαθούν να περάσουν από τη λογική της γενικής κυτταροτοξικότητας σε πιο επιλεκτικές παρεμβάσεις, με στόχο να βελτιώσουν την επιβίωση χωρίς να επιβαρύνουν υπέρμετρα την ποιότητα ζωής.

Τα ADCs υπόσχονται στοχευμένη μεταφορά ισχυρού φορτίου στο καρκινικό κύτταρο. Οι αναστολείς WEE1 παρεμβαίνουν στον κυτταρικό κύκλο. Τα εμβόλια επιχειρούν να ενεργοποιήσουν την ανοσολογική απάντηση. Οι νέοι PARP αναστολείς προσπαθούν να ξεπεράσουν τα όρια των πρώτων θεραπειών της κατηγορίας.

Πηγή: healthpharma.gr