Blog

Η ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού εμβολίου κατά του HIV πλησιάζει ένα βήμα πιο κοντά στην πραγματικότητα. Επιστήμονες παρουσίασαν για πρώτη φορά πειστικές ενδείξεις ότι μια καινοτόμος στρατηγική εμβολιασμού μπορεί να ενεργοποιήσει το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να παράγει ευρέως εξουδετερωτικά αντισώματα απέναντι στον ιό.

Γράφει η Χριστίνα Χατζηπαλαμουτζή
Η ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού εμβολίου κατά του HIV πλησιάζει ένα βήμα πιο κοντά στην πραγματικότητα. Επιστήμονες παρουσίασαν

Ένα από τα μεγαλύτερα επιστημονικά εμπόδια στην ανάπτυξη εμβολίου κατά του ιού της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV) φαίνεται να υποχωρεί, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature. Διεθνής ερευνητική ομάδα παρουσιάζει την πρώτη ισχυρή απόδειξη ότι μια καινοτόμος στρατηγική σχεδιασμού εμβολίων μπορεί να οδηγήσει στην παραγωγή ευρέως εξουδετερωτικών αντισωμάτων (broadly neutralizing antibodies – bnAbs) σε μη ανθρώπινα πρωτεύοντα θηλαστικά, επιτυγχάνοντας επίπεδα ανοσίας που μέχρι σήμερα θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθούν.

Η εργασία, με επικεφαλής τον Jon M. Steichen και τον William R. Schief, αποτελεί ορόσημο για την έρευνα του HIV, καθώς για πρώτη φορά η στρατηγική του germline-targeting φαίνεται να λειτουργεί αποτελεσματικά σε ζώα με φυσιολογικό ανοσοποιητικό σύστημα.

Γιατί ο HIV παραμένει τόσο δύσκολος στόχος
Η ανάπτυξη εμβολίου κατά του HIV αποτελεί εδώ και περισσότερα από 40 χρόνια μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της βιοϊατρικής έρευνας. Ο βασικός λόγος είναι η εξαιρετικά μεγάλη γενετική και αντιγονική ποικιλομορφία του ιού, η οποία του επιτρέπει να μεταλλάσσεται διαρκώς και να διαφεύγει της ανοσολογικής αναγνώρισης.

Παρότι ορισμένοι άνθρωποι που ζουν επί χρόνια με HIV αναπτύσσουν φυσικά ευρέως εξουδετερωτικά αντισώματα, αυτά εμφανίζονται συνήθως μετά από μακροχρόνια λοίμωξη και δεν μπορούν εύκολα να προκληθούν μέσω εμβολιασμού.

Αυτά ακριβώς τα αντισώματα αποτέλεσαν το πρότυπο πάνω στο οποίο βασίστηκε η νέα στρατηγική ανάπτυξης εμβολίου.

Η στρατηγική “germline-targeting”
Η προσέγγιση που δοκιμάστηκε διαφοροποιείται ριζικά από τις κλασικές τεχνικές ανάπτυξης εμβολίων.

Αντί να προσπαθεί απλώς να προκαλέσει μια γενική ανοσολογική απόκριση, το εμβόλιο έχει σχεδιαστεί ώστε να ενεργοποιεί εξαρχής εξαιρετικά σπάνια πρόδρομα Β-λεμφοκύτταρα, τα οποία διαθέτουν συγκεκριμένα γενετικά χαρακτηριστικά που μπορούν, μέσω διαδοχικής ωρίμανσης, να εξελιχθούν σε κύτταρα παραγωγής ευρέως εξουδετερωτικών αντισωμάτων.

Με απλά λόγια, οι ερευνητές επιχειρούν να «καθοδηγήσουν» το ανοσοποιητικό σύστημα προς μια προκαθορισμένη ανοσολογική πορεία, αντί να αφήσουν την παραγωγή αντισωμάτων στην τύχη της φυσικής ανοσιακής απόκρισης.

Εντυπωσιακά αποτελέσματα στα πρωτεύοντα θηλαστικά
Το ανοσοενισχυμένο πρωτεϊνικό εμβόλιο δοκιμάστηκε σε μη ανθρώπινα πρωτεύοντα θηλαστικά με φυσιολογικό ανοσοποιητικό σύστημα.

Τα αποτελέσματα θεωρούνται ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.

Οι ερευνητές κατάφεραν να δημιουργήσουν γενεαλογικές σειρές ευρέως εξουδετερωτικών αντισωμάτων σε περισσότερο από το 50% των ζώων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η εξουδετερωτική ικανότητα έφθασε έως και το 67% του εύρους που εμφανίζει το αντίστοιχο ανθρώπινο πρότυπο αντίσωμα αναφοράς.

Επιπλέον, στο 44% των ζώων ανιχνεύθηκε στον ορό του αίματος λειτουργική εξουδετερωτική δραστηριότητα έναντι διαφορετικών κλινικών στελεχών του HIV.

Σε ένα από τα πειραματόζωα, οι τίτλοι αντισωμάτων έφθασαν σε επίπεδα που, σύμφωνα με τα υπάρχοντα μοντέλα, αναμένεται να προσφέρουν ουσιαστική προστασία απέναντι σε μεγάλο αριθμό παραλλαγών του ιού.

Επιβεβαίωση της θεωρίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι δομές των αντισωμάτων που δημιουργήθηκαν ήταν σχεδόν ταυτόσημες με εκείνες των φυσικών ανθρώπινων bnAbs.

Με τη χρήση προηγμένων δομικών αναλύσεων, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα αντισώματα αλληλεπιδρούν με την πρωτεΐνη περιβλήματος (Envelope – Env) του HIV ακριβώς όπως είχε προβλεφθεί από τον αρχικό σχεδιασμό του εμβολίου.

Το εύρημα αυτό θεωρείται σημαντική επιβεβαίωση της θεωρίας του germline-targeting, η οποία μέχρι σήμερα παρέμενε περισσότερο μια ελκυστική επιστημονική υπόθεση παρά αποδεδειγμένη στρατηγική.

Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα
Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν ότι η έρευνα δεν σημαίνει πως υπάρχει ήδη διαθέσιμο εμβόλιο κατά του HIV.

Αποτελεί όμως μια ιδιαίτερα ισχυρή απόδειξη ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία μπορεί να ενεργοποιήσει το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα με τον επιθυμητό τρόπο.

Το επόμενο βήμα αφορά τη βελτιστοποίηση των διαδοχικών αναμνηστικών δόσεων (boosters), ώστε τα αρχικά πρόδρομα Β-κύτταρα να εξελιχθούν πλήρως σε πληθυσμούς που θα παράγουν υψηλά επίπεδα προστατευτικών αντισωμάτων.

Νέα εποχή στον σχεδιασμό εμβολίων
Πέρα από τον HIV, η επιτυχία της μεθόδου αποκτά ιδιαίτερη σημασία για ολόκληρο τον χώρο της ανοσολογίας.

Η δυνατότητα σχεδιασμού εμβολίων που κατευθύνουν εξαρχής την εξέλιξη του ανοσοποιητικού συστήματος προς συγκεκριμένους τύπους αντισωμάτων θα μπορούσε μελλοντικά να αξιοποιηθεί και απέναντι σε άλλους ιούς με μεγάλη μεταλλακτική ικανότητα.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα νέα ευρήματα ανοίγουν τον δρόμο για τις επόμενες κλινικές δοκιμές, οι οποίες θα κρίνουν εάν η ίδια στρατηγική μπορεί να προσφέρει αντίστοιχα αποτελέσματα και στον άνθρωπο.

Πηγή: healthpharma.gr